Η Τουρκία επαναπροσδιορίζει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή

Η πρόσφατη περιοδεία του Ταγίπ Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο, χώρες που προ διετίας θεωρούνταν ανταγωνιστές της Άγκυρας, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής για τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και στον μουσουλμανικό κόσμο. Δρομολογείται μία νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, με πρωταγωνιστές αποκλειστικά τοπικές δυνάμεις, με βασικό συνεκτικό στοιχείο, τουλάχιστον προς το παρόν, την «απειλή» του Ισραήλ.

Όλες αυτές οι διεργασίες εκτυλίσσονται υπό τη σκιά της κρίσης με το Ιράν. Καμία από τις χώρες της περιοχής δεν επιθυμεί την εξέλιξη της κατάστασης σε σύγκρουση που θα τις θέσει στο στόχαστρο των αντιποίνων της Τεχεράνης. Ο πόλεμος στη Γάζα και η σκληρή στάση του Ισραήλ λειτούργησαν ως καταλύτης στις εσωτερικές διαδικασίες του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου. Μετά την εκλογή του προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, οι χώρες της περιοχής αναζητούν νέες ισορροπίες σε έναν ανταγωνισμό ισχύος, με πρωταγωνιστές τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία, με το Ιράν να παραμένει επίσης στο κάδρο.

Παρά τις προνομιακές σχέσεις που διατηρούν χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ με τον Ντόναλντ Τραμπ, λόγω των επενδύσεών τους σε επιχειρήσεις της οικογένειάς του, οι χώρες του Κόλπου, η Αίγυπτος και η Τουρκία (παρότι μέλος του ΝΑΤΟ) έχουν εκδηλώσει περιορισμένη εμπιστοσύνη στις εγγυήσεις ασφάλειας που παρείχαν οι ΗΠΑ στην περιοχή τις προηγούμενες δεκαετίες. Αυτό τις ωθεί στην αναζήτηση μιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας που θα βασίζεται σε τοπικούς περιφερειακούς παίκτες, εξασφαλίζοντας ασφάλεια, ανάπτυξη και ευημερία με δικά τους μέσα, χωρίς εξωγενείς επιβολές ή όρους από δυνάμεις εκτός περιοχής. Η πλήρης απεξάρτηση από τις ΗΠΑ είναι δύσκολη, ωστόσο οι ηγέτες των χωρών αυτών στοχεύουν να παρουσιάσουν τις κινήσεις τους ως συμπληρωματικές.

Η Τουρκία προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τη συγκυρία, μετατρέποντάς την σε στρατηγική ευκαιρία για την ανάδειξή της σε περιφερειακό παίκτη. Έχοντας διαδραματίσει ενεργό ρόλο ως μεσολαβητής και «πάροχος ασφάλειας» σε Ουκρανία, Μαύρη Θάλασσα, Συρία, Ιράκ, Καύκασο και Ιράν, η Άγκυρα προσφέρει τις υπηρεσίες της σε Ριάντ και Κάιρο. Πείθει τους συνομιλητές της ότι περιφερειακά προβλήματα, στα οποία η Τουρκία έχει ήδη παρέμβει διπλωματικά, μπορούν και απαιτούν «τοπικές λύσεις», με προτεραιότητες τη Συρία, τη Γάζα και το Σουδάν.

Παρά τις διαψεύσεις για άμεση δημιουργία ευρείας στρατιωτικής συμμαχίας στον μουσουλμανικό κόσμο, η Τουρκία, παρά τις δεσμεύσεις της στο ΝΑΤΟ, δείχνει ενδιαφέρον για την κυοφορούμενη συμμαχία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν. Σύμφωνα με τα αρχικά σενάρια, η συμμαχία αυτή θα μπορούσε να περιλάβει και την Αίγυπτο, δημιουργώντας έναν ισχυρό στρατιωτικό και οικονομικό άξονα από την Κεντρική Ασία έως τη Μεσόγειο. Ένας τέτοιος άξονας, με υψηλού επιπέδου αμυντική βιομηχανία, θα μπορούσε να επιβάλει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας σε ολόκληρη την κρίσιμη περιοχή.

Οι επισκέψεις του Ερντογάν σε Ριάντ και Κάιρο φαίνεται να εξασφαλίζουν και κάτι επιπλέον: δύο σημαντικές αγορές για τα τουρκικά UAV (μη επανδρωμένα αεροσκάφη), τα οποία παράγει μαζικά η τουρκική αμυντική βιομηχανία, δημιουργώντας περαιτέρω αλληλεξάρτηση με τις δύο χώρες.

Το ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά τις συνομιλίες του Ερντογάν με τον πρίγκηπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, εστιάζει στη στρατιωτική συνεργασία. Τα δύο μέρη συμφώνησαν στην ενεργοποίηση υφιστάμενων συμφωνιών αμυντικής συνεργασίας, τη δέσμευση για ενίσχυση των αμυντικών σχέσεων μέσω πολυμερών πλατφορμών για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα, καθώς και τη συνεργασία στην καταπολέμηση του εγκλήματος, του εξτρεμισμού, της τρομοκρατίας και στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

Οι δύο χώρες εξέφρασαν κοινή στάση για τη Γάζα, τη Συρία και τη Σομαλία (καταδικάζοντας την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ), καθώς και για την Υεμένη. Σημειώνεται, επίσης, η συμφωνία για ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών, ενώ στο παρελθόν είχε συζητηθεί η πιθανότητα ηλεκτρικής διασύνδεσης της Σαουδικής Αραβίας με την Ευρώπη, μέσω Αιγύπτου και Ελλάδας.

Υπενθυμίζεται ότι, πριν από λίγα χρόνια, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία βρίσκονταν σε βαθιά αντιπαράθεση, η οποία κορυφώθηκε με τη δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη.