ΕΕ-ΗΠΑ: Σύμφωνο συνεργασίας για κρίσιμα ορυκτά, αιχμή η Κίνα

Σε μια κίνηση που αναμένεται να αλλάξει τις παγκόσμιες ισορροπίες στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να καταθέσει πρόταση στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη σύναψη στρατηγικής εταιρικής σχέσης. Στόχος είναι ο περιορισμός της κυριαρχίας της Κίνας στον τομέα αυτό, με την ΕΕ να επιδιώκει παράλληλα να επηρεάσει τη διάθεση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ για διεθνείς συμφωνίες.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να υπογράψει με τις ΗΠΑ, εντός τριμήνου, ένα μνημόνιο κατανόησης, το οποίο θα θέσει τις βάσεις για έναν «Οδικό Χάρτη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης». Το προτεινόμενο πλαίσιο συνεργασίας αποσκοπεί στον από κοινού εντοπισμό και ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών προμήθειας κρίσιμων ορυκτών, απαραίτητων για τις σύγχρονες τεχνολογίες, μειώνοντας έτσι την εξάρτηση από την Κίνα.
Η αυξανόμενη εξάρτηση τόσο των ΗΠΑ όσο και της ΕΕ από τα άφθονα και χαμηλού κόστους κινεζικά ορυκτά, δίνει στο Πεκίνο τη δυνατότητα να ασκεί επιρροή στις δυτικές αλυσίδες εφοδιασμού. Η ευρωπαϊκή πρόταση περιλαμβάνει, όπως αναφέρεται, σειρά επιλογών για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, όπως κοινά επενδυτικά έργα, μηχανισμούς στήριξης τιμών και μέτρα προστασίας των αγορών από φαινόμενα χειραγώγησης ή υπερπροσφοράς από τρίτες χώρες.
Το προτεινόμενο μνημόνιο δίνει επίσης έμφαση στη δημιουργία ασφαλών και ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασμού μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, με στόχο την αποτροπή στρεβλώσεων που θα μπορούσαν να πλήξουν τους δυτικούς παραγωγούς και μεταποιητές.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται σε πολιτικό επίπεδο, καθώς η ευρωπαϊκή πλευρά τονίζει ότι η συνεργασία θα πρέπει να βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας. Η επισήμανση αυτή έρχεται σε συνέχεια των πρόσφατων εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκφράσει ενδιαφέρον για την αγορά της Γροιλανδίας, εδάφους που ανήκει στη Δανία, κράτος-μέλος της ΕΕ.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συμπίπτει χρονικά με την προετοιμασία των ΗΠΑ να φιλοξενήσουν, την Τετάρτη, συνάντηση υπουργών Εξωτερικών και ανώτερων αξιωματούχων από συμμαχικές χώρες, με σκοπό την επίτευξη συμφωνιών που θα μειώνουν την εξάρτηση από τα κινεζικά κρίσιμα ορυκτά. Παρόμοιες προσπάθειες είχαν γίνει και από προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις, χωρίς όμως απτά αποτελέσματα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε τις συνομιλίες «ζωτικής σημασίας για τη διαφοροποίηση των προμηθειών μας μακριά από οποιαδήποτε μεμονωμένη χώρα», αποφεύγοντας, ωστόσο, να σχολιάσει λεπτομέρειες της ευρωπαϊκής πρότασης.
Το ζήτημα έχει αναδειχθεί σε κορυφαία προτεραιότητα για την Ουάσινγκτον, μετά την επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές σπάνιων γαιών από το Πεκίνο πέρυσι. Οι περιορισμοί αυτοί είχαν ανασταλεί προσωρινά τον Οκτώβριο, στο πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ, Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκφράζουν την αποφασιστικότητά τους να κινηθούν ταχύτερα για τη διασφάλιση εναλλακτικών πηγών.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ πιέζουν για τη θέσπιση ενός μηχανισμού τιμολόγησης που θα προστατεύει τους δυτικούς εξορύκτες και διυλιστές σπάνιων γαιών από τις φθηνότερες κινεζικές εξαγωγές. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον είχε επιδιώξει τη σύναψη διμερών συμφωνιών με επιμέρους κράτη-μέλη της ΕΕ, κίνηση που προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ζήτησε ενιαία στάση. Τελικά, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανέθεσαν στην Επιτροπή την ευθύνη για τη διαπραγμάτευση μιας συνολικής συμφωνίας.
Παρά τον σκεπτικισμό ορισμένων αξιωματούχων ως προς την επίτευξη ουσιαστικής συμφωνίας σε σύντομο χρονικό διάστημα, η ευρωπαϊκή πρόταση σηματοδοτεί τη συνέχιση των συνομιλιών και τα περιθώρια σύγκλισης. Το μνημόνιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα δημιουργίας στρατηγικών αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών, μια ιδέα που ευθυγραμμίζεται με τις προτεραιότητες του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανακοίνωσε τη δημιουργία αποθεματικού ύψους 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την προστασία των αμερικανικών βιομηχανιών από αιφνίδιες ελλείψεις.
Οι βασικοί πυλώνες της πρότασης της ΕΕ περιλαμβάνουν, εκτός των άλλων, τη συνεργασία για την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού, την εμβάθυνση της βιομηχανικής και οικονομικής ολοκλήρωσης μέσω κοινών έργων, την άρση αμοιβαίων εξαγωγικών περιορισμών σε κρίσιμες πρώτες ύλες, τη συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαφάνεια της αγοράς, καθώς και τον συντονισμό σε περιορισμούς εξαγωγών που εφαρμόζονται σε τρίτες χώρες.