Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Η παρέμβαση Χλέπα φέρνει φως στη θεσμική αναδιάταξη
Σύγκριση Ελλάδας-Γερμανίας και ο ρόλος της κωδικοποίησης στην αντιμετώπιση της πολυνομίας
Στην εκδήλωση του Ινστιτούτου Κ. Καραμανλής για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο καθηγητής Νίκος Χλέπας πραγματοποίησε μια κρίσιμη και εις βάθος θεσμική παρέμβαση. Με συγκριτική ματιά, αντλώντας εμπειρία από τη Γερμανία, τόνισε ότι η κωδικοποίηση δεν αποτελεί απλή τεχνική άσκηση, αλλά επιτακτική ανάγκη για ένα κράτος που χαρακτηρίζεται από έντονη νομοθετική συγκέντρωση.
Ελλάδα και Γερμανία παρουσιάζουν δύο εντελώς διαφορετικά διοικητικά συστήματα. Στη Γερμανία, και ειδικότερα στη Βαυαρία, ένα κρατίδιο συγκρίσιμο σε μέγεθος με την Ελλάδα, οι δήμοι και τα κρατίδια έχουν τη δυνατότητα να νομοθετούν για ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, χωρίς να απαιτείται ειδική εξουσιοδότηση. Αυτό οδηγεί σε διαφοροποιήσεις, αλλά και σε σταδιακή εναρμόνιση μέσω της πρακτικής και των αναγκών. Αντίθετα, η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη και συγκεντρωτική παραγωγή νόμων, μια παράδοση που ρυθμίζει τα πάντα εκ των προτέρων, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για ερμηνεία από τη διοίκηση και τα δικαστήρια.
Ο κ. Χλέπας απέρριψε την ιδέα της «ελληνικής ιδιαιτερότητας», χαρακτηρίζοντας το πρόβλημα ως δομικό. Από το Σύνταγμα του 1952 έως σήμερα, η χώρα λειτουργεί με υπερνομοθέτηση. Παρόλο που το Σύνταγμα του 1975 προσπάθησε να αμβλύνει το ζήτημα, δεν το έλυσε. Ως αποτέλεσμα, κρίσιμα θέματα ρυθμίζονται αναγκαστικά από τη Βουλή με πολλούς, εκτενείς και σύνθετους νόμους.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κωδικοποίηση αναδεικνύεται σε κομβικό σημείο, επιλύοντας πραγματικά προβλήματα και καθιστώντας αναγκαία τη συχνότερη εφαρμογή της. Μεγάλες κωδικοποιήσεις, όπως σημείωσε, συνδέονται συχνά με φιλόδοξους υπουργούς, ενώ αποτελεί ένα δύσκολο αλλά απαραίτητο εγχείρημα, ιδίως σε περιόδους κατακερματισμένης παραγωγής δικαίου.
Ο καθηγητής εστίασε επίσης στην κρίση εφαρμογής των νόμων, επισημαίνοντας τις παρωχημένες διαδικασίες που βασίζονται στο χαρτί και τη φυσική διακίνηση εγγράφων. Η μετάβαση στη ψηφιακή διοίκηση, με την επικείμενη υποβοήθηση από την τεχνητή νοημοσύνη, δεν λύνει όλα τα προβλήματα της πολυνομίας, αλλά επιταχύνει και απλοποιεί τις διαδικασίες.
Σχετικά με την τοπική αυτοδιοίκηση, ο κ. Χλέπας υπογράμμισε ότι στην Ελλάδα λειτουργεί ουσιαστικά ως προεδρικό σύστημα, με άμεση εκλογή δημάρχου ή περιφερειάρχη και εκτελεστική εξουσία που δεν εξαρτάται από την εμπιστοσύνη του συμβουλίου.
Μεταξύ των θετικών βημάτων του νέου Κώδικα, ξεχώρισε το συμβουλευτικό τοπικό δημοψήφισμα με ηλεκτρονική ψηφοφορία, που διευκολύνει τη συμμετοχή, και τη θεσμοθέτηση Συμβουλίων Νέων. Ωστόσο, τόνισε την ανάγκη να λειτουργούν αυτά σε μικρότερη κλίμακα, κυρίως στις δημοτικές κοινότητες, για την αποφυγή της «διασημοποίησης» και την ενίσχυση της ουσιαστικής εκπροσώπησης.
Ο κ. Χλέπας υπερασπίστηκε τη νέα γενιά, απορρίπτοντας την αρνητική της φήμη και υπογραμμίζοντας την ενημέρωσή της και τον υψηλό δυναμισμό της, που πρέπει να αξιοποιηθεί θεσμικά.
Επιπλέον, έδωσε έμφαση στην ανάγκη για μηχανισμούς παρακολούθησης αρμοδιοτήτων, επαρκείς πόρους και διαρκή αξιολόγηση, καθώς οι αρμοδιότητες επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα. Θετικά αποτίμησε τις παρεμβάσεις για την οικονομική αυτοτέλεια.
Κλείνοντας, κατέθεσε συγκεκριμένες προτάσεις, όπως η εσωτερική εκλογική αποκέντρωση, η επίσημη συμμετοχή κομμάτων στις δημοτικές εκλογές, η επανεξέταση της μεταφοράς του ΕΝΦΙΑ στην αυτοδιοίκηση και η ανάληψη από την αυτοδιοίκηση μέρους του αποθέματος εγκαταλειμμένων ακινήτων. Η παρέμβαση αυτή ανέδειξε ότι ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα θεσμικού εκσυγχρονισμού σε ένα ιστορικά συγκεντρωτικό διοικητικό σύστημα.