Η δικαστική ανεξαρτησία, θεμέλιος λίθος του κράτους δικαίου, τονίζει η Κατερίνα Σακελλαροπούλου

Η δικαστική ανεξαρτησία, η οποία δεν αποτελεί προνόμιο των δικαστών αλλά τον θεμελιώδη λίθο κάθε κράτους δικαίου και την εγγύηση των ατομικών ελευθεριών των πολιτών, ήταν το κεντρικό θέμα της ομιλίας της τέως Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου. Τα λεγόμενά της ειπώθηκαν κατά την τελετή ορκωμοσίας των σπουδαστών της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη.

Σχετικά με την αμεροληψία των δικαστών, η κ. Σακελλαροπούλου υπογράμμισε ότι αποτελεί απόλυτο καθήκον για κάθε δικαστή, ο οποίος καλείται να εκπληρώσει τη θεμελιώδη αρχή της ισότητας όλων των πολιτών απέναντι στον νόμο. «Η δικαστική αμεροληψία προϋποθέτει την απουσία προκαταλήψεων», τόνισε, προσθέτοντας ότι οι προσωπικές πεποιθήσεις, είτε αυτές είναι πολιτικές, θρησκευτικές ή κοινωνικές, δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να υπερισχύουν των συνταγματικών και νομικών ορισμών. Επεσήμανε δε ότι απέναντι στον διάδικο, ο δικαστής οφείλει να αντιλαμβάνεται όχι μόνο τη νομική αλήθεια, αλλά και τον σεβασμό στην ελπίδα και την αγωνία του, καθώς και στο αίτημά του για μια δίκαιη και αμερόληπτη κρίση. Ο δικαστής, όπως ανέφερε, βρίσκεται σε μια διαρκή «κρίσιμη διαλεκτική ανάμεσα στο δέον και το είναι», ανάμεσα στην προσωπική του πεποίθηση και τη δικαιική ορθότητα, υποχρεούμενος να παραμένει απρόσβλητος από οποιεσδήποτε εσωτερικές ή εξωτερικές πιέσεις και δεσμεύσεις.

Η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτήρισε τον ιδεαλισμό και τον πραγματισμό ως στοιχεία που συνυπάρχουν στις «αποσκευές του φρόνιμου δικαστή», ενώ μίλησε και για την αποστασιοποίηση και την ενσυναίσθηση. Αναφερόμενη στην ελευθερία έκφρασης και τη δημόσια γνώμη από τον δικαστή, επισήμανε ότι σε μια κοινωνία όπου η ελευθερία της έκφρασης είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη, ο ίδιος ο δικαστής πρέπει να επιδεικνύει αυτοσυγκράτηση, να ανέχεται την κριτική, ακόμα και την πιο οξεία, και να διατηρεί τη νηφαλιότητά του. «Η κριτική είναι απολύτως αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία, ακόμη και αν είναι οξεία και άδικη», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι δικαστές είναι υποχρεωμένοι να την ανέχονται, καθώς τους προσφέρει την ευκαιρία για αναστοχασμό και βελτίωση του έργου τους.

Σχετικά με το ζήτημα του «κοινού περί δικαίου αισθήματος», η κ. Σακελλαροπούλου διερεύνησε την προέλευσή του και τον τρόπο διαπίστωσής του, ερωτώντας αν αυτό προκύπτει από τον καθημερινό Τύπο, τις τηλεοπτικές εκπομπές ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου συχνά εκφράζεται ένα «μικρό, συχνά τοξικό και προβληματικό κομμάτι της κοινωνίας». Χαρακτήρισε το θέμα «πολύ μεγάλο και δύσκολο», τονίζοντας ότι η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να υπακούει σε δογματικούς κανόνες, αλλά απαιτεί μεγάλη προσοχή και νηφαλιότητα. Υπενθύμισε ότι σε μια δημοκρατική πολιτεία, οι δίκες διεξάγονται αποκλειστικά στις δικαστικές αίθουσες, με όλες τις απαραίτητες εγγυήσεις απονομής της δικαιοσύνης και τις διαδικασίες που προβλέπονται από το Σύνταγμα και τους νόμους.

Τέλος, η κ. Σακελλαροπούλου χαρακτήρισε ως «ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα» την έγκαιρη απονομή της δικαιοσύνης, υπογραμμίζοντας ότι όταν αυτή δεν απονέμεται εντός εύλογου χρόνου, παύει να είναι αποτελεσματική, ανεξάρτητα από το πόσο πλήρης είναι η δικαστική απόφαση, με αποτέλεσμα ο θεσμός να χάνει την εμπιστοσύνη των πολιτών ανεπανόρθωτα.

*Σημείωση: Η αναφορά σε συνάντηση της τέως Προέδρου της Δημοκρατίας με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, που περιλαμβάνεται στο αρχικό κείμενο, δεν σχετίζεται άμεσα με το κύριο θέμα της δικαστικής ανεξαρτησίας και έχει παραλειφθεί για λόγους εστίασης.*