Το ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα σε νέα φάση, με αμφιβολίες για τον αφοπλισμό της Χαμάς
Η επανεκκίνηση του περάσματος της Ράφα σηματοδοτεί την έναρξη της δεύτερης φάσης, ωστόσο κρίσιμα ζητήματα, όπως η παράδοση των όπλων από τη Χαμάς, παραμένουν άλυτα, θέτοντας σε κίνδυνο τη σταθερότητα.
Στη Γάζα, το ειρηνευτικό σχέδιο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό των συγκρούσεων εισέρχεται σε νέα φάση με την επαναλειτουργία του περάσματος της Ράφα προς την Αίγυπτο. Ωστόσο, σημαντικά ζητήματα παραμένουν ανεπίλυτα, με κυριότερο τον αφοπλισμό της Χαμάς, ο οποίος εγκυμονεί τον κίνδυνο επανέναρξης γενικευμένων εχθροπραξιών.
Το σχέδιο Τραμπ, που βρίσκεται πλέον στη δεύτερη φάση του, έχει ήδη δοκιμαστεί από επαναλαμβανόμενες ισραηλινές επιθέσεις στη Λωρίδα, οι οποίες προκάλεσαν τον θάνατο εκατοντάδων Παλαιστινίων, καθώς και από την άρνηση μελών της Χαμάς να παραδώσουν τα όπλα τους. Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν την ετοιμότητά τους για επιστροφή στον πόλεμο, εάν η οργάνωση δεν αποδεχθεί τον πλήρη αφοπλισμό.
Το ειρηνευτικό σχέδιο, που παρουσιάστηκε από τον Τραμπ τον Σεπτέμβριο, περιλαμβάνει 20 σημεία, με αρχική πρόβλεψη για εκεχειρία και εν συνεχεία για μια ευρύτερη πολιτική διευθέτηση. Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η απομάκρυνση της Χαμάς από τη διακυβέρνηση της Γάζας, ο αφοπλισμός της, η πλήρης αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και η εκτεταμένη ανοικοδόμηση της περιοχής υπό διεθνή εποπτεία.
Το σχέδιο έλαβε ευρεία διεθνή στήριξη, αν και οι εμπλεκόμενες πλευρές δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία για όλες τις λεπτομέρειες. Στις 9 Οκτωβρίου, Ισραήλ και Χαμάς υπέγραψαν συμφωνία εκεχειρίας για την πρώτη φάση, η οποία προέβλεπε παύση των εχθροπραξιών, απελευθέρωση όλων των ομήρων (ζωντανών και νεκρών) έναντι χιλιάδων Παλαιστίνιων κρατουμένων, μερική αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων, αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας και επαναλειτουργία του περάσματος της Ράφα. Το σχέδιο επικυρώθηκε επίσης με ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο ενέκρινε τη δημιουργία μεταβατικού κυβερνητικού σχήματος και διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης στη Γάζα.
Η εκεχειρία τέθηκε σε ισχύ στις 10 Οκτωβρίου, τερματίζοντας τις εκτεταμένες συγκρούσεις που συνεχίζονταν από τον Οκτώβριο του 2023, αν και οι μάχες δεν έχουν σταματήσει πλήρως. Σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της Γάζας, τουλάχιστον 488 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινά πυρά έκτοτε, ενώ ο ισραηλινός στρατός αναφέρει τέσσερις νεκρούς στρατιώτες από επιθέσεις μαχητών. Οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν αποσύρει μέρος των στρατευμάτων τους και έχουν αναστείλει χερσαίες επιχειρήσεις, διατηρώντας τον έλεγχο άνω του 53% της Λωρίδας της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων κατεστραμμένων οικισμών κατά μήκος των συνόρων με το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Περισσότερα από δύο εκατομμύρια κάτοικοι παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια στενή παράκτια ζώνη, όπου η Χαμάς έχει ανακτήσει τον έλεγχο, με τον πληθυσμό να διαβιώνει κυρίως σε κατεστραμμένα κτίρια ή πρόχειρους καταυλισμούς. Παλαιστινιακές οργανώσεις και ανθρωπιστικές υπηρεσίες ισχυρίζονται ότι το Ισραήλ εμποδίζει την είσοδο βοήθειας με τους συμφωνημένους ρυθμούς, κάτι που το Τελ Αβίβ αρνείται.
Παρά τις σημαντικές διαφωνίες, η Ουάσινγκτον προχώρησε στην ενεργοποίηση της δεύτερης φάσης μετά την Πρωτοχρονιά, ανακοινώνοντας τη σύσταση επιτροπής Παλαιστίνιων τεχνοκρατών για τη διοίκηση της Γάζας. Η επιτροπή θα τελεί υπό την εποπτεία ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» διεθνών προσωπικοτήτων, με επικεφαλής τον Τραμπ. Η δεύτερη φάση προβλέπει τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς και την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας, με αντάλλαγμα την ολοκληρωτική αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων. Διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Χαμάς διατηρεί εκατοντάδες ρουκέτες και χιλιάδες ελαφρά όπλα. Παρότι η οργάνωση έχει δηλώσει την προθυμία της να συζητήσει το θέμα με άλλες παλαιστινιακές παρατάξεις και διαμεσολαβητές, στελέχη της αναφέρουν ότι δεν τους έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένη πρόταση αφοπλισμού. Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν αναμένουν να προχωρήσει ο αφοπλισμός χωρίς τη σχετική στρατιωτική πίεση, ενώ η Χαμάς ζητά να ενταχθούν περίπου 10.000 αστυνομικοί της στη νέα διοίκηση, αίτημα που απορρίπτει το Ισραήλ.
Σημαντικά ερωτήματα παραμένουν και για τη διεθνή δύναμη σταθεροποίησης, καθώς δεν έχει ακόμη καθοριστεί η σύνθεσή της. Παράλληλα, η Παλαιστινιακή Αρχή καλείται να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις πριν αναλάβει ρόλο στη Γάζα, χωρίς όμως να υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα.