Αιχμές για το πρόγραμμα «Αντινέρο»: Ερωτήματα νομιμότητας και αποτελεσματικότητας
Κριτική από το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας για τις επιπτώσεις στην προστασία των δασών και την αντιπυρική πολιτική.
Σοβαρές αμφιβολίες για τη φιλοσοφία, τη νομιμότητα και τις πραγματικές επιπτώσεις του προγράμματος «Αντινέρο» εξέφρασε η Σοφία Παυλάκη, εκπρόσωπος του Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Κατά τη διάρκεια εκδήλωσης για την προστασία των δασών και την αντιπυρική πολιτική, η κ. Παυλάκη κατέστησε σαφές ότι το πρόγραμμα, το οποίο προβάλλεται από το αρμόδιο Υπουργείο ως βασικό εργαλείο πρόληψης δασικών πυρκαγιών, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα.
Η κ. Παυλάκη ενημέρωσε ότι 213 φορείς και πολίτες έχουν καταθέσει αναφορά στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία έγινε αποδεκτή. Η υπόθεση έχει προωθηθεί περαιτέρω στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Επιτροπή Περιβάλλοντος, ενώ έχει υποβληθεί και αναφορά στον Συνήγορο του Πολίτη, με τη συμμετοχή τοπικών συλλόγων.
Παρά τους επίσημους ισχυρισμούς, το πρόγραμμα «Αντινέρο» δεν έχει καταφέρει να αποτρέψει μεγάλες καταστροφές τα τελευταία χρόνια. Αντιθέτως, μετά το 2022, οπότε και εφαρμόζεται, η χώρα έχει βιώσει την μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη στον Έβρο (2023), επαναλαμβανόμενες καταστροφές στην Πάρνηθα, καθώς και εκτεταμένες πυρκαγιές σε Βόρεια Εύβοια, Χίο, Ρόβη, Βάλια Κάλντα και άλλες περιοχές. Αυτό, σύμφωνα με την κ. Παυλάκη, καταρρίπτει τον βασικό ισχυρισμό ότι οι παρεμβάσεις του προγράμματος έχουν προληπτικό χαρακτήρα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο θεσμικό έλλειμμα του προγράμματος. Το «Αντινέρο» δεν υποβάλλεται σε Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, όπως απαιτείται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία για προγράμματα με σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Εφαρμόζεται, μάλιστα, σε περιοχές Natura 2000 ή κοντά σε αυτές, χωρίς τις απαραίτητες ειδικές μελέτες, δημόσια διαβούλευση και αυστηρές διαδικασίες. Η έγκρισή του γίνεται με απλές δασοτεχνικές μελέτες ρουτίνας, χωρίς επιστημονική οικολογική αξιολόγηση. Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η εξαίρεση του προγράμματος από το ισχύον αδειοδοτικό πλαίσιο έγινε μέσω εσωτερικών εγγράφων, χωρίς δημοσίευση σε ΦΕΚ ή στη «Διαύγεια», γεγονός που καθιστά την εξαίρεση μη ελέγξιμη δικαστικά.
Μία από τις σοβαρότερες καταγγελίες αφορά την εξαίρεση των εργασιών του «Αντινέρο» από την απαγόρευση θερμών εργασιών κατά την αντιπυρική περίοδο, με μια απόφαση που διακινήθηκε εσωτερικά στις δασικές υπηρεσίες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να πραγματοποιούνται υλοτομίες, αποψιλώσεις και καθαρισμοί με αλυσοπρίονα ακόμη και σε ημέρες με δείκτη επικινδυνότητας 5, όπως συνέβη στην περιοχή Αγίου Ιωάννη Κυνηγού, αυξάνοντας τον κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιάς.
Οι οικολογικές επιπτώσεις των παρεμβάσεων είναι επίσης σημαντικές. Η μαζική αφαίρεση του υπορόφου καταστρέφει τη φυσική αναγέννηση του δάσους, ενώ εξαφανίζονται φυτά, μανιτάρια, έντομα, ερπετά και επικονιαστές όπως οι μέλισσες. Το δάσος χάνει τη σκίαση και την υγρασία του, καθίσταται πιο ξηρό και, τελικά, πιο εύφλεκτο, οδηγώντας στο αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που διακηρύσσεται.
Ερωτήματα τέθηκαν και για τη διαχείριση των κονδυλίων, με τη μεταφορά πόρων από το Εθνικό Σχέδιο Αναδασώσεων στο «Αντινέρο». Επισημάνθηκε ότι οι αναδασώσεις δεν υλοποιούνται ουσιαστικά, τεράστια ποσά από το Ταμείο Ανάκαμψης διακινούνται χωρίς σαφή απολογισμό, και έχουν εντοπιστεί χρηματοδοτήσεις άσχετες με τη δασική προστασία.
Η Σοφία Παυλάκη έκλεισε με την επισήμανση ότι τα δάση αντιμετωπίζονται πλέον ως οικονομικά μεγέθη προς εκμετάλλευση, αντίθετα με το Σύνταγμα και τη δασική νομοθεσία που τα αναγνωρίζουν ως εθνικό κεφάλαιο. «Χρειάζονται γενναίες πολιτικές αποφάσεις, σεβασμός στο Σύνταγμα και στην επιστήμη, αλλά και ενεργοί, ενημερωμένοι πολίτες», τόνισε, υπογραμμίζοντας τον κρίσιμο ρόλο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της κοινωνικής εγρήγορσης για την ουσιαστική προστασία των ελληνικών δασών.