Ελλάδα πρωταθλήτρια στη μείωση συντάξεων έως το 2070, σύμφωνα με ΕΚΤ
Σταδιακή μείωση 17% στις συντάξεις λόγω του νόμου Κατρούγκαλου, ενώ παράλληλα η χώρα οδηγείται σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με την Ευρώπη όσον αφορά την επάρκεια των παροχών.
Σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η Ελλάδα αναμένεται να υποστεί σταδιακή μείωση των συντάξεων κατά 17% έως το 2070, καθιστώντας τη χώρα “πρωταθλήτρια” στην κατηγορία αυτή για την περίοδο 2022-2070, ακολουθούμενη από την Πορτογαλία. Ενώ η μείωση αυτή στοχεύει στη διασφάλιση της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος, εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς για την επάρκεια των συντάξεων και τον κίνδυνο οι συνταξιούχοι να βρεθούν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη επισημάνει τον κίνδυνο τα κράτη να μην μπορούν να διανείμουν επαρκείς συνταξιοδοτικές παροχές λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, προτείνοντας ως λύση τις συμπληρωματικές συντάξεις μέσω επαγγελματικών ταμεία υποχρεωτικής ασφάλισης.
Στην Ελλάδα, ο μέσος εργαζόμενος συνεισφέρει στο σύστημα για περίπου 41 χρόνια, αλλά λαμβάνει σύνταξη για μόλις 20,1 έτη, δηλαδή για τα μισά χρόνια του εργασιακού του βίου. Τα στοιχεία του Ageing Report 2024 για το 2023 καταδεικνύουν ότι η μέση ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα ήταν τα 64 έτη. Με προσδόκιμο ζωής 20 έτη στα 64, ο μέσος Έλληνας εργαζόμενος ξεκινά την ασφάλισή του στα 23 και εργάζεται 41 χρόνια για να λαμβάνει σύνταξη για 20 χρόνια. Αυτό μεταφράζεται σε δύο έτη εργασίας για κάθε ένα έτος συνταξιοδότησης.
Αντίστοιχα, στην υπόλοιπη Ευρώπη, σύμφωνα με τη Eurostat, η μέση διάρκεια συνταξιοδότησης το 2023 ήταν 21 έτη, με το εργασιακό διάστημα να ανέρχεται σε 41,3 έτη. Αυτό σημαίνει ότι και στην Ευρώπη, οι πολίτες κατά μέσο όρο εργάζονται διπλάσιο χρονικό διάστημα από αυτό που λαμβάνουν σύνταξη.
Η επάρκεια των συνταξιοδοτικών παροχών κρίνεται από τρεις βασικές συνιστώσες: τη διάρκεια της συνταξιοδότησης, την προστασία από τη φτώχεια και το επίπεδο διαβίωσης πριν και μετά τη συνταξιοδότηση. Στην Ελλάδα, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 65+ που βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε από 19,3% το 2021 σε 23,3% το 2024. Παράλληλα, το σχετικό μέσο εισόδημα των ηλικιωμένων ως προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό, αν και υψηλότερο στην Ελλάδα (95,3%) σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (86,3%), παρουσιάζει μείωση σε σχέση με το παρελθόν.
Η μείωση των μελλοντικών συντάξεων στην Ελλάδα αποδίδεται σε δύο βασικούς παράγοντες, σύμφωνα με τον δρ Βασίλη Μπέτση: την αλλαγή των συντελεστών αναπλήρωσης (νόμοι Κατρούγκαλου και Βρούτση) και την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας στον μέσο όρο ολόκληρου του εργασιακού βίου. Αυτές οι αλλαγές, ειδικά ο δεύτερος παράγοντας, προκαλούν έμμεση μείωση των συντάξεων κατά 17%, υπονομεύοντας την επάρκεια των μελλοντικών παροχών.
Η συνταξιοδοτική δαπάνη της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί από 14,5% του ΑΕΠ το 2022 σε 12% το 2070, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε.-27 θα αυξηθεί ελαφρώς. Παρόλο που η μείωση αυτή, μαζί με άλλους παράγοντες όπως η αύξηση του ορίου ηλικίας εργασίας, θα καταστήσουν το σύστημα μακροπρόθεσμα χρηματοοικονομικά βιώσιμο, δεν το καθιστούν απαραίτητα κοινωνικά αποτελεσματικό και επαρκές για τους συνταξιούχους.