Η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης: Πυλώνας Ειρήνης και Βιώσιμης Ανάπτυξης

Η εκπαίδευση αναγνωρίζεται ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, δημόσιο αγαθό και συλλογική ευθύνη. Με αυτό το ισχυρό μήνυμα, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε την 24η Ιανουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό της ρόλο στην προώθηση της ειρήνης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής.

Η απόφαση αυτή, η οποία ελήφθη επίσημα στις 3 Δεκεμβρίου 2018, αποτέλεσε πρωτοβουλία της Νιγηρίας με τη στήριξη 58 κρατών-μελών. Στόχος της είναι η διασφάλιση της καθολικής, ισότιμης και ποιοτικής εκπαίδευσης για όλους, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) του ΟΗΕ. Η απουσία εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς και ίσων ευκαιριών δια βίου μάθησης εμποδίζει τα κράτη να επιτύχουν την ισότητα των φύλων και να σπάσουν τον κύκλο της φτώχειας, ο οποίος αφήνει στο περιθώριο εκατομμύρια παιδιά, νέους και ενήλικες παγκοσμίως. Τα στοιχεία είναι ανησυχητικά: 250 εκατομμύρια παιδιά και νέοι παραμένουν εκτός σχολείου, ενώ 763 εκατομμύρια ενήλικες είναι αναλφάβητοι, γεγονός που ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει απαράδεκτο και υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη για ριζικό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης.

Κάθε χρόνο, η UNESCO αφιερώνει την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης σε διαφορετική θεματική, αναδεικνύοντας κρίσιμα ζητήματα. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο ρόλος της εκπαίδευσης στην ειρήνη, αλλά και οι επιπτώσεις της τεχνολογικής εξέλιξης, με ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη και τον τρόπο που αυτή μετασχηματίζει τη διδασκαλία και τη μάθηση. Οι εορτασμοί των ετών 2025/2026 θα εστιάσουν στη ραγδαία αύξηση της μαθησιακής φτώχειας, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική, καθώς και στην επείγουσα ανάγκη για πρόσβαση στην εκπαίδευση σε εμπόλεμες ζώνες, όπως για τα παιδιά στη Γάζα. Παράλληλα, αναμένεται να τεθεί στο προσκήνιο ο στόχος ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για την εκπαίδευση, ικανού να αποκαταστήσει αδικίες, να ενισχύσει την ισότητα και να επιταχύνει την πρόοδο προς όλους τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Η 8η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, που θα τιμηθεί στις 24 Ιανουαρίου 2026, θα επικεντρωθεί στο θέμα «Η δύναμη της νεολαίας στη συν-διαμόρφωση της εκπαίδευσης». Οι νέοι κάτω των 30 ετών, που αποτελούν πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού, συνιστούν κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την καινοτομία και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Ωστόσο, πλήττονται δυσανάλογα από τη φτώχεια, τις ανισότητες και την περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και αξιοπρεπείς ευκαιρίες εργασίας. Ως άμεσοι αποδέκτες των εκπαιδευτικών πολιτικών, οι νέοι κατέχουν έναν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος της εκπαίδευσης.