Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει την Ατζέντα για τις Πόλεις

Οι πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στο επίκεντρο των προκλήσεων, αλλά και στην καρδιά των λύσεων. Ως κέντρα ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και επιστημονικής προόδου, αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα πιέσεις όπως η προσιτή στέγαση, η πράσινη μετάβαση, η δημογραφική αλλαγή και η ανάγκη για ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες. Αναγνωρίζοντας αυτή τη διπλή όψη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις, ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο που στοχεύει στην ενδυνάμωση των πόλεων, την απλοποίηση της πρόσβασης σε υποστήριξη και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των τοπικών αρχών. Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: όταν οι πόλεις πρωτοστατούν, η Ευρώπη επιτυγχάνει.

«Δημιουργήσαμε αυτήν την Ατζέντα με τις πόλεις και για τις πόλεις – για να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των εκατομμυρίων Ευρωπαίων που ζουν, εργάζονται και χτίζουν το μέλλον τους στις αστικές μας περιοχές και για να δώσουμε στους δημάρχους και τους τοπικούς ηγέτες τα εργαλεία που χρειάζονται για να δράσουν», δήλωσε ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις, Raffaele Fitto.

Περίπου το 75% των κατοίκων της ΕΕ, δηλαδή περίπου 340 εκατομμύρια άνθρωποι, ζουν σε αστικές περιοχές. Αυτές οι περιοχές αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, παράγοντας το μεγαλύτερο μέρος των ευκαιριών απασχόλησης, των επενδυτικών ροών και της καινοτομίας. Παίζουν «βασικό ρόλο στη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κοινωνική ένταξη, την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη βιωσιμότητα». Ωστόσο, η εφαρμογή περίπου του 70% της νομοθεσίας της ΕΕ βαρύνει τις πόλεις και τις περιφέρειες, καθιστώντας τις κρίσιμους εταίρους στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών στόχων.

Οι προκλήσεις, όμως, αυξάνονται. Η ταχεία αστικοποίηση, το αυξανόμενο κόστος ζωής, οι κλιματικές επιπτώσεις και οι τεχνολογικές αλλαγές διαμορφώνουν εκ νέου τον τρόπο λειτουργίας των πόλεων. Η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης αποτελεί μείζον πρόβλημα για περισσότερους από τους μισούς κατοίκους των πόλεων. Επιπλέον, οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, η συμφόρηση στην κινητικότητα, οι περιβαλλοντικές πιέσεις και οι ανησυχίες για την ασφάλεια επιβαρύνουν τις τοπικές υπηρεσίες και υποδομές. Η δημογραφική αλλαγή, με την γήρανση του πληθυσμού ή την εκροή εξειδικευμένου προσωπικού, απαιτεί προσαρμογή για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής.

Η Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις παρέχει ένα συνεκτικό όραμα για την ενίσχυση της αστικής ανθεκτικότητας και την αξιοποίηση του τοπικού δυναμικού. Η Ευρώπη διαθέτει ένα πλούσιο μωσαϊκό αστικής ποικιλομορφίας, από αρχαία κέντρα όπως η Ρώμη και η Αθήνα, μέχρι νεοβιομηχανοποιημένους κόμβους. Πόλεις όπως η Βενετία, χτισμένη πάνω σε νερό, ή οι ολλανδικές πόλεις που ανακτήθηκαν από τη θάλασσα, καθώς και ιστορικά κέντρα όπως το Βερολίνο, αναδεικνύουν την προσαρμοστικότητα των ευρωπαϊκών αστικών περιοχών. Οι πόλεις-λιμάνια, από το Γκντανσκ και το Αμβούργο έως το Ρότερνταμ και την Αμβέρσα, αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις των παγκόσμιων εμπορικών ροών, ενώ οι πόλεις στην περιφέρεια, συμπεριλαμβανομένων των νησιών της Μεσογείου, αντιμετωπίζουν ζητήματα λειψυδρίας, τουριστικής πίεσης και συνδεσιμότητας.

Αυτή η ποικιλομορφία είναι θεμελιώδης για τη χάραξη πολιτικής της ΕΕ. Η Ατζέντα αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει ενιαίο μοντέλο, καθώς οι πόλεις διαφέρουν σε μέγεθος, γεωγραφία, διακυβέρνηση, κοινωνικοοικονομική δυναμική, κλιματικούς κινδύνους και επενδυτικές ανάγκες. Έτσι, η εξατομικευμένη υποστήριξη, βασισμένη στην κοινή γνώση και την ανταλλαγή, είναι απαραίτητη.

Η Ατζέντα εστιάζει σε τρεις βασικούς τομείς:
1. **Διαρκής και Δομημένος Διάλογος:** Εισάγεται επίσημο πλαίσιο για πολιτικές και τεχνικές ανταλλαγές, με ετήσιο διάλογο υψηλού επιπέδου και συνεχείς διαβουλεύσεις. Μια τακτική έκθεση για την Κατάσταση των Ευρωπαϊκών Πόλεων θα ενημερώνει τη χάραξη πολιτικής, ενώ η συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών θα διασφαλίζει ότι η νομοθεσία αντικατοπτρίζει την αστική πραγματικότητα.
2. **Απλούστευση και Ανάπτυξη Ικανοτήτων:** Η διαδικτυακή πύλη των Πόλεων της ΕΕ (EU Cities web-portal) προσφέρει ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης σε πληροφορίες, ενώ ένα Γραφείο Βοήθειας Πόλεων (City Helpdesk), που θα συσταθεί το 2026, θα παρέχει πρακτικές συμβουλές. Αυτά στοχεύουν στον εξορθολογισμό της υποστήριξης της ΕΕ και στην ενίσχυση των δυνατοτήτων των πόλεων, ιδίως εκείνων με περιορισμένους διοικητικούς πόρους.
3. **Επενδύσεις:** Η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ κατευθύνει ήδη περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ σε αστικά έργα για την περίοδο 2021-2027. Πρόσθετη στήριξη παρέχεται μέσω προγραμμάτων όπως το Horizon Europe, το Digital Europe και το Global Europe. Η Ατζέντα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να αυξήσουν τη χρηματοδότηση για αστικές στρατηγικές, ώστε οι μελλοντικές συμφωνίες εταιρικής σχέσης να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των πόλεων.

Η Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις αποτελεί μια μακροπρόθεσμη δέσμευση. Η εφαρμογή της ξεκινά τώρα και επεκτείνεται στον επόμενο γύρο χρηματοδότησης της ΕΕ. Σημαντικά ορόσημα περιλαμβάνουν την 4η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για Καινοτόμες Δράσεις (αρχές 2026), τη δημοσίευση της επόμενης έκθεσης για την Κατάσταση των Ευρωπαϊκών Πόλεων (2026) και την έναρξη της Πλατφόρμας Πόλεων της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Η Ατζέντα διαμορφώθηκε μέσω εκτεταμένων διαβουλεύσεων, με 193 συνεισφορές από πόλεις, πολίτες, την κοινωνία των πολιτών και ενδιαφερόμενους φορείς, καθώς και από το Φόρουμ Πόλεων του 2025 στην Κρακοβία.

Οι πόλεις, ως συλλογική δύναμη, είναι κινητήριες δυνάμεις της κοινωνικής προόδου, συνδυάζοντας εμπειρογνωμοσύνη, ποικιλομορφία και καινοτομία, τα οφέλη των οποίων εκτείνονται πέρα ​​από τα διοικητικά τους όρια. Με την Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επενδύει σε ένα μέλλον όπου η τοπική ηγεσία, ενδυναμωμένη από την υποστήριξη σε επίπεδο ΕΕ, διαμορφώνει μια ισχυρότερη, πιο ανθεκτική και ανταγωνιστική Ευρώπη.