Ανησυχητική άνοδος γαστρεντερικών καρκίνων σε νεαρές ηλικίες

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί να αποτέλεσε το αρχικό «καμπανάκι κινδύνου», όμως νέα στοιχεία υποδεικνύουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν. Η αύξηση επεκτείνεται πλέον σε ένα ευρύ φάσμα γαστρεντερικών κακοηθειών, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων και οι νευροενδοκρινείς όγκοι.

Σύμφωνα με δημοσίευση του ASCO Post τον Ιανουάριο του 2026, η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου επισημαίνουν ότι πρόσφατες μελέτες καταγράφουν αύξηση της συχνότητας των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης κατά σχεδόν 15% την περίοδο 2010-2019. Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, όπως ο καρκίνος του μαστού. Αξίζει να σημειωθεί ότι επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες, καθώς και άτομα μαύρης, ισπανικής και αυτόχθονης καταγωγής.

**Μια τάση δεκαετιών που επιταχύνεται**
Η αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών παρατηρείται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1-2%. Σήμερα, αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες αυτής της ηλικιακής ομάδας. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού, σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.
Ενώ τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40-49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών. Η άνοδος της συχνότητας φαίνεται να είναι τόσο πιο απότομη όσο νεότερη είναι η ηλικία.

**Κληρονομικότητα και οι ελλείψεις της**
Ένα ποσοστό αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Εκτιμάται ότι το 15-30% των περιπτώσεων φέρει παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η κληρονομικότητα από μόνη της δεν επαρκεί για να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση των τελευταίων ετών, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές να στρέφουν την προσοχή τους σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες.

**Τρόπος ζωής: Μια ανεπαρκής εξήγηση**
Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η ανθυγιεινή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό νεαρών ασθενών δεν εμπίπτει σε αυτούς τους παράγοντες κινδύνου. Πολλοί διατηρούν φυσιολογικό βάρος, είναι σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής, υποδηλώνοντας ότι «κάτι άλλο» στο σύγχρονο περιβάλλον συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου.

**Το μικροβίωμα στο επίκεντρο της έρευνας**
Μια από τις σημαντικότερες και πιο πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η παρουσία ενός συγκεκριμένου βακτηρίου, του E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin, είναι τρεις φορές πιο συχνή σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου, σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.
Η colibactin είναι μια γονιδιοτοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου, αφήνοντας χαρακτηριστικά «μοριακά αποτυπώματα» που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς επηρεαζόμενο από τη διατροφή δυτικού τύπου και τη χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών.

**Η άνοδος του καρκίνου του παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες**
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες ηλικίες, κυρίως στις γυναίκες. Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες διαγνώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει εξαιρετικά φτωχή, και η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε άτομα 30 ή 40 ετών έχει τεράστιο ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό και επιταχυνόμενο φαινόμενο.

**Η κρισιμότητα της έγκαιρης διάγνωσης**
Παρά τις πιο επιθετικές θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι πάντα καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς κάτω των 35 ετών, η πρόγνωση είναι χειρότερη, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση.
Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου συνιστάται από την ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου, ενώ για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες. Νέες εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου βρίσκονται υπό ανάπτυξη, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμες για ευρεία χρήση.

**Η ανάγκη για ενημέρωση και έρευνα**
Η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ανακάλυψη αξιόπιστων, οικονομικά προσιτών βιοδεικτών και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και στη βελτίωση της επιβίωσης.
Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η απομάκρυνση της αντίληψης ότι «ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες» είναι κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που, δυστυχώς, φαίνεται να αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους.