Γιατί οι ΗΠΑ αποφεύγουν την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ιράν

Παρά την έντονη ρητορική από τον Λευκό Οίκο και τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να αποφεύγουν, τουλάχιστον προς το παρόν, μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με την Τεχεράνη. Το ερώτημα που τίθεται είναι ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν αυτή την απόφαση. Μια προσεκτική ανάλυση αποκαλύπτει ένα πολύπλοκο δίκτυο από κυρώσεις, περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες, έντονες πιέσεις από αραβικούς συμμάχους, αλλά και ο φόβος ότι μια στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτες εξελίξεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η σφοδρή καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν, η οποία έχει οδηγήσει σε περισσότερους από 2.600 επιβεβαιωμένους θανάτους και πάνω από 18.000 συλλήψεις, έχει επιφέρει μια εύθραυστη, αν και ανησυχητική, ηρεμία στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων μεγάλων πόλεων. Το καθεστώς έχει προβεί σε μπλοκάρισμα του διαδικτύου, διακοπή των επικοινωνιών και έχει αναπτύξει ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας, καταβάλλοντας προσπάθειες να καταστείλει την πιο σοβαρή εσωτερική πρόκληση που αντιμετωπίζει από την Επανάσταση του 1979.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, επικαλούμενος πληροφορίες που έλαβε, δήλωσε ότι το Ιράν έχει σταματήσει να σκοτώνει διαδηλωτές και δεν προτίθεται να προχωρήσει σε εκτελέσεις αντιφρονούντων. Αυτές οι δηλώσεις φαίνεται να απομακρύνουν το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής δράσης, έπειτα από ημέρες όπου ο ίδιος είχε αφήσει ανοιχτό το παράθυρο της επέμβασης, κάνοντας λόγο για «πολύ εύθραυστη κατάσταση» και διαμηνύοντας προς τους Ιρανούς διαδηλωτές ότι «η βοήθεια έρχεται».

Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι η ηρεμία στο έδαφος είναι πιθανότατα προσωρινή. «Το καθεστώς επέβαλε ένα λουτρό αίματος και κατέβασε μια σιδερένια γροθιά χωρίς προηγούμενο», δήλωσε ο Αλί Βαέζ από το International Crisis Group, τονίζοντας ότι η βαθιά κοινωνική και οικονομική δυσαρέσκεια παραμένει, έτοιμη να επανεμφανιστεί.

**Κυρώσεις αντί για στρατιωτικά πλήγματα**

Αντί για στρατιωτικό χτύπημα, η Ουάσινγκτον έχει επιλέξει την ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής πίεσης. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε ένα νέο πακέτο κυρώσεων εναντίον κορυφαίων στελεχών του ιρανικού μηχανισμού ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης και ανώτερων αξιωματικών των δυνάμεων επιβολής του νόμου.

Ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, τόνισε ότι το μήνυμα της Ουάσινγκτον προς τους ηγέτες του Ιράν είναι σαφές, κατηγορώντας τους ότι μεταφέρουν κεφάλαια «που έχουν κλαπεί από ιρανικές οικογένειες» σε τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παγκοσμίως. Υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν «κάθε διαθέσιμο μέσο» για να στοχεύσουν όσους ευθύνονται για την καταστολή, αφήνοντας ταυτόχρονα ανοιχτό ένα παράθυρο αποκλιμάκωσης, υπό την προϋπόθεση ότι «θα σταματήσει η βία και το καθεστώς θα σταθεί στο πλευρό του ιρανικού λαού».

Επιπλέον, επιβλήθηκαν κυρώσεις σε 18 άτομα που φέρονται να εμπλέκονται σε δίκτυα ξεπλύματος εσόδων από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών μέσω «σκιωδών τραπεζικών» μηχανισμών, περιορίζοντας περαιτέρω τα οικονομικά περιθώρια της Τεχεράνης.

**Στρατιωτικοί περιορισμοί των ΗΠΑ**

Ταυτόχρονα, οι στρατιωτικές επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι απεριόριστες. Ο πρόεδρος Τραμπ είχε διατάξει το φθινόπωρο τη μεταφορά σημαντικών ναυτικών δυνάμεων στην Καραϊβική, στο πλαίσιο της πίεσης προς τον Νικολάς Μαδούρο. Ως αποτέλεσμα, σήμερα περισσότερα αμερικανικά πολεμικά πλοία βρίσκονται στην Καραϊβική απ’ ό,τι στη Μέση Ανατολή.

Η απουσία μιας ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου από τη Μέση Ανατολή, μετά τη μετακίνηση του USS Gerald R. Ford, περιορίζει τη δυνατότητα άμεσης και μαζικής στρατιωτικής αντίδρασης. Αν και οι ΗΠΑ διαθέτουν τη δυνατότητα να πλήξουν το Ιράν με πυραύλους Tomahawk, μαχητικά αεροσκάφη από βάσεις συμμάχων ή βομβαρδιστικά μεγάλης εμβέλειας από αμερικανικό έδαφος, μια τέτοια επιχείρηση θα συνεπαγόταν αυξημένο επιχειρησιακό ρίσκο και μεγαλύτερη πιθανότητα κλιμάκωσης.

Αμερικανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι το ζήτημα δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να πλήξουν, αλλά πώς και με ποιες συνέπειες. Χωρίς μια μόνιμη και ισχυρή ναυτική παρουσία, η προστασία των αμερικανικών δυνάμεων και βάσεων στην περιοχή καθίσταται πιο περίπλοκη, ειδικά σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων.

**Πιέσεις από συμμάχους του Κόλπου**

Καθοριστικό ρόλο στην αμερικανική «αυτοσυγκράτηση» διαδραματίζουν και οι παρεμβάσεις Αράβων συμμάχων. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Ομάν φέρονται να έχουν πιέσει τον πρόεδρο Τραμπ να δώσει «μια ευκαιρία» στο Ιράν, προειδοποιώντας ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αποσταθεροποίηση.

Οι χώρες του Κόλπου ανησυχούν ιδιαιτέρως για το ενδεχόμενο διατάραξης της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ομάν, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων παραδόσεων πετρελαίου. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ριάντ έχει διαβεβαιώσει την Τεχεράνη ότι δεν θα συμμετάσχει σε ενδεχόμενη σύγκρουση, ούτε θα επιτρέψει τη χρήση του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για αμερικανικά πλήγματα.

Αυτές οι ανησυχίες αντικατοπτρίστηκαν και στις αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν, καθώς μειώθηκαν οι προσδοκίες για άμεση στρατιωτική δράση των ΗΠΑ.

Το σημερινό «πάγωμα» της αμερικανικής επίθεσης, ωστόσο, δεν σημαίνει αποκλιμάκωση. Οι ΗΠΑ διατηρούν τις στρατιωτικές επιλογές στο τραπέζι, ενώ το Ιράν παραμένει υπό ασφυκτική οικονομική πίεση και εσωτερική ένταση. Ωστόσο, η συνδυασμένη επίδραση των κυρώσεων, των στρατιωτικών περιορισμών και των πιέσεων από συμμάχους εξηγεί γιατί η Ουάσινγκτον, παρά την σκληρή ρητορική, δεν έχει προχωρήσει ακόμη σε άμεσο χτύπημα.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι τόσο η σιωπή στους δρόμους του Ιράν όσο και η αμερικανική αυτοσυγκράτηση είναι εξαιρετικά εύθραυστες και μπορούν να ανατραπούν γρήγορα, αν μεταβληθούν οι ισορροπίες στο εσωτερικό της χώρας ή στο περιφερειακό σκηνικό.