Το Δόγμα Μονρόε: Από αμυντική διακήρυξη σε εργαλείο επιβολής της αμερικανικής ισχύος
Πώς η επίδραση των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική εξελίχθηκε από την προστασία στην παρέμβαση, φτάνοντας μέχρι τις σύγχρονες επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα.
Η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα αποτελεί μια σύγχρονη εκδοχή ενός δόγματος που καθορίζει την αμερικανική πολιτική εδώ και σχεδόν δύο αιώνες: του Δόγματος Μονρόε. Από το 1823, το δόγμα αυτό όρισε τη Λατινική Αμερική ως ζώνη ζωτικών συμφερόντων των ΗΠΑ, μετεξελισσόμενο από αμυντική διακήρυξη σε ισχυρό εργαλείο επιβολής. Η απόπειρα απομάκρυνσης του Νικολάς Μαδούρο με στρατιωτικά μέσα, υπό την πολιτική ευθύνη του Ντόναλντ Τραμπ, δεν μπορεί να ιδωθεί εκτός αυτού του ιστορικού πλαισίου. Δεν πρόκειται απλώς για «αντιμετώπιση ενός αυταρχικού ηγέτη», αλλά για την εφαρμογή της λογικής ότι το δυτικό ημισφαίριο παραμένει χώρος όπου η Ουάσινγκτον διατηρεί το δικαίωμα τελικής παρέμβασης.
Το Δόγμα Μονρόε ως συνεχής επιρροή, όχι απλή ανάμνηση.
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, με το Ερμηνευτικό παράρτημα Ρούζβελτ, οι ΗΠΑ αυτοανακηρύχθηκαν επιτηρητές της «τάξης» στη Λατινική Αμερική. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το δόγμα απέκτησε αντικομμουνιστικό χαρακτήρα, ενώ μετά το 1991 υιοθέτησε τη γλώσσα της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της καταπολέμησης του εγκλήματος. Η ουσία, ωστόσο, παρέμεινε η ίδια: η αποτροπή κάθε ανταγωνιστικής δύναμης από την απόκτηση στρατηγικού βάθους κοντά στα αμερικανικά σύνορα. Σήμερα, ο κύριος ανταγωνιστής δεν είναι η Μόσχα, αλλά το Πεκίνο. Η Βενεζουέλα, με τα τεράστια ενεργειακά της αποθέματα και τη γεωπολιτική της αξία, έχει μετατραπεί σε κόμβο αυτού του ανταγωνισμού. Η επιχείρηση στο Καράκας δεν αφορά μόνο το καθεστώς ή τον ίδιο τον Μαδούρο, αλλά στέλνει ένα μήνυμα ότι η αμερικανική «εγγύς περιφέρεια» δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
Από τις κυρώσεις στα τετελεσμένα.
Η διαδρομή είναι γνώριμη: κυρώσεις, διπλωματική απομόνωση, οικονομική πίεση και απόπειρες εσωτερικής αλλαγής. Όταν τα μέτρα αυτά δεν απέδιδαν, ακολούθησαν τα τετελεσμένα. Η σύλληψη ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους με στρατιωτικά μέσα σηματοδοτεί ρήξη με τη ρητορική της «τάξης βασισμένης σε κανόνες». Το Δόγμα Μονρόε, στην πιο σύγχρονη εκδοχή του, λειτουργεί πλέον περισσότερο ως πρακτική παρά ως διακήρυξη. Χωρίς να ονοματίζεται πάντα, οι «χειρουργικές» επιχειρήσεις που παράγουν άμεσα πολιτικό αποτέλεσμα, έχουν αντικαταστήσει τα πραξικοπήματα του Ψυχρού Πολέμου.
Τι περιγράφει το Δόγμα Μονρόε;
Το Δόγμα Μονρόε, που γεννήθηκε το 1823, ήταν αρχικά μια αμυντική δήλωση του τότε προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέιμς Μονρόε. Διακήρυξε ότι η αμερικανική ήπειρος δεν ήταν πλέον ανοιχτή σε ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, ενώ οι ΗΠΑ δεσμεύονταν να μην παρεμβαίνουν στις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Ωστόσο, στην πράξη, το δόγμα εξελίχθηκε.
Από ασπίδα σε μοχλό επιβολής.
Τον 19ο αιώνα, οι ΗΠΑ δεν είχαν την απόλυτη στρατιωτική ισχύ να επιβάλουν μόνες τους το δόγμα, βασιζόμενες στη Βρετανία. Καθώς, όμως, η αμερικανική ισχύς αυξανόταν, το δόγμα άλλαξε χαρακτήρα, μετατρεπόμενο από «μην έρθετε εσείς» σε «εδώ αποφασίζουμε εμείς». Η μετάβαση αυτή σφραγίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα με το Ερμηνευτικό Παράρτημα Ρούζβελτ, όπου οι ΗΠΑ αυτοανακηρύχθηκαν όχι μόνο προστάτες της ηπείρου από εξωτερικές δυνάμεις, αλλά και επιτηρητές της εσωτερικής τάξης στα κράτη της Λατινικής Αμερικής.
Ψυχρός Πόλεμος: Το δόγμα σκληραίνει.
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Λατινική Αμερική έγινε ζώνη αναχαίτισης του κομμουνισμού, με πραξικοπήματα, μυστικές επιχειρήσεις και στρατιωτικές παρεμβάσεις να βάφονται «σταθερότητα». Η λογική ήταν η εξής: προτιμότερα αυταρχικά καθεστώτα φιλικά προς την Ουάσινγκτον, παρά κυβερνήσεις που θα μπορούσαν να στραφούν προς τη Μόσχα.
Αγιάζει ο σκοπός τα μέσα;
Οι αμερικανικές επεμβάσεις στη Λατινική Αμερική χαρακτηρίζονται από ένα σταθερό μοτίβο: σπάνια είναι ουδέτερες και σχεδόν ποτέ χωρίς κόστος, ανατρέποντας αυταρχικά καθεστώτα άλλες φορές, και γεννώντας νέες αστάθειες και βαθύτερα τραύματα άλλες.