Οι κίνδυνοι της καύσης ξύλου στο σπίτι: Νέα έρευνα φωτίζει τις επιπτώσεις στην υγεία

Παρά τη διαδεδομένη αντίληψη ότι τα τζάκια και οι ξυλόσομπες αποτελούν μια πιο φυσική και υγιεινή επιλογή θέρμανσης, μια νέα μελέτη έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα, ενισχύοντας τα αυξανόμενα ιατρικά στοιχεία που συνδέουν την καύση ξύλου σε εσωτερικούς χώρους με σημαντικούς κινδύνους για την υγεία. Ακόμη και τα επίπεδα έκθεσης που θεωρούνται μέτρια, μπορούν να επιφέρουν επιπτώσεις.

**Τι αποκάλυψε η νέα έρευνα**
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, η έκθεση σε ρύπους που προέρχονται από την καύση ξύλου σε εσωτερικούς χώρους, εστιάζοντας στα λεπτά σωματίδια (PM2.5) και τα τοξικά υποπροϊόντα, έδειξε ότι ακόμη και η βραχυπρόθεσμη έκθεση σχετίζεται με μετρήσιμο ερεθισμό και φλεγμονή των αεραγωγών. Επίσης, παρατηρήθηκαν αλλαγές που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Η μελέτη κατέδειξε ότι οι συγκεντρώσεις ρύπων σε εσωτερικούς χώρους μπορούν να αυξηθούν εκρηκτικά κατά τη διάρκεια της καύσης ξύλου, συχνά υπερβαίνοντας τα ασφαλή όρια για την υγεία, ειδικά σε κλειστούς ή ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους. Αυτές οι επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο άτομα με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις, αλλά και υγιή άτομα. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι η καύση ξύλου σε εσωτερικούς χώρους δεν είναι μια αβλαβής διαδικασία, ακόμη και αν γίνεται περιστασιακά ή για λόγους αισθητικής.

**Οι ουσίες που απελευθερώνονται**
Η καύση ξύλου παράγει ένα πολύπλοκο μείγμα επικίνδυνων ουσιών, όπως:
* **Λεπτά σωματίδια (PM2.5):** Είναι αρκετά μικρά για να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες.
* **Μονοξείδιο του άνθρακα:** Ένα άχρωμο αέριο που δυσχεραίνει την παροχή οξυγόνου.
* **Πτητικές οργανικές ενώσεις και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες.**
* **Οξείδια του αζώτου και άλλα ερεθιστικά αέρια.**

Τα PM2.5 προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος μέσω των πνευμόνων, οδηγώντας σε συστημική φλεγμονή και επηρεάζοντας όργανα πέρα από το αναπνευστικό σύστημα.

**Πώς ο καπνός επηρεάζει τον οργανισμό**
Μόλις εισπνευστούν, τα σωματίδια καπνού ξύλου ερεθίζουν την επένδυση των αεραγωγών και πυροδοτούν ανοσολογικές αποκρίσεις, προκαλώντας τοπική φλεγμονή, αυξημένη παραγωγή βλέννας και στένωση των αεραγωγών, δυσχεραίνοντας την αναπνοή. Σε συστημικό επίπεδο, τα λεπτά σωματίδια ενισχύουν το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή σε όλο το σώμα, γεγονός που έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακών προσβολών, εγκεφαλικών επεισοδίων και αρρυθμιών, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχουσες καρδιαγγειακές παθήσεις. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση μπορεί επίσης να επηρεάσει την ανάπτυξη των πνευμόνων στα παιδιά και να επιταχύνει την έκπτωση της πνευμονικής λειτουργίας στους ενήλικες.

**Γιατί η έκθεση στο σπίτι είναι ανησυχητική**
Ενώ η ατμοσφαιρική ρύπανση σε εξωτερικούς χώρους διαχέεται, τα εσωτερικά περιβάλλοντα τείνουν να παγιδεύουν τους ρύπους. Τα τζάκια και οι ξυλόσομπες μπορούν να αυξήσουν δραματικά τα επίπεδα εσωτερικής ρύπανσης, ειδικά όταν ο αερισμός είναι ανεπαρκής ή οι καμινάδες δυσλειτουργούν. Ακόμη και σύγχρονα, καλά σχεδιασμένα τζάκια ενδέχεται να απελευθερώσουν καπνό στους χώρους διαβίωσης κατά το άναμμα, τον ανεφοδιασμό ή σε περίπτωση ατελούς καύσης. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους, η εσωτερική έκθεση μπορεί να είναι πιο έντονη και παρατεταμένη από την εξωτερική.

**Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο**
* Παιδιά, καθώς οι πνεύμονές τους και το ανοσοποιητικό τους σύστημα βρίσκονται σε ανάπτυξη.
* Ηλικιωμένοι, ιδίως όσοι πάσχουν από καρδιακές ή πνευμονικές παθήσεις.
* Άτομα με άσθμα, χρόνια βρογχίτιδα ή ΧΑΠ.
* Έγκυες γυναίκες, λόγω πιθανών επιπτώσεων στην εμβρυϊκή ανάπτυξη.

Για αυτούς τους πληθυσμούς, ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα έκθεσης μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα ή να επιδεινώσουν υφιστάμενες παθήσεις.

**Σύνδεση με την υφιστάμενη ιατρική γνώση**
Μεγάλοι οργανισμοί υγείας έχουν προειδοποιήσει εδώ και καιρό για τον καπνό από καύση ξύλου ως σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η νέα μελέτη επιβεβαιώνει αυτή την ανησυχία, καταδεικνύοντας ότι η εσωτερική έκθεση, συχνά παραμελημένη, μπορεί να έχει σημαντικές και βιολογικά ενεργές επιπτώσεις. Η ιατρική έρευνα συνδέει σταθερά την έκθεση σε PM2.5 με αναπνευστικά συμπτώματα, καρδιαγγειακά επεισόδια και αυξημένη θνησιμότητα. Η καύση ξύλου αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις κύριες πηγές έκθεσης σε λεπτά σωματίδια σε οικιακούς χώρους τους ψυχρότερους μήνες.

**Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο**
Η ασφαλέστερη επιλογή από άποψη υγείας είναι η πλήρης αποφυγή της καύσης ξύλου σε εσωτερικούς χώρους, ιδιαίτερα σε νοικοκυριά με ευάλωτα άτομα. Εάν η καύση ξύλου είναι αναπόφευκτη, μέτρα μείωσης του κινδύνου περιλαμβάνουν:
* Διασφάλιση σωστής συντήρησης και αερισμού της καμινάδας.
* Χρήση μόνο ξηρού, ακατέργαστου ξύλου.
* Αποφυγή παρατεταμένης ή συχνής χρήσης.
* Κράτηση παιδιών και ατόμων υψηλού κινδύνου μακριά από πηγές καπνού.

Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα μέτρα δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως την έκθεση.

**Συχνές Ερωτήσεις**
* **Είναι ασφαλής η περιστασιακή χρήση τζακιού για υγιείς ενήλικες;** Η περιστασιακή χρήση μπορεί να φαίνεται αβλαβής, αλλά μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και η βραχυπρόθεσμη έκθεση μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό και φλεγμονή των αεραγωγών. Ο κίνδυνος συσσωρεύεται με την επαναλαμβανόμενη έκθεση.
* **Είναι οι σύγχρονες ξυλόσομπες ασφαλέστερες από τα παραδοσιακά τζάκια;** Οι σύγχρονες σόμπες μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές, αλλά δεν εξαλείφουν πλήρως την εσωτερική ρύπανση, ειδικά κατά την ανάφλεξη και τον ανεφοδιασμό.
* **Επηρεάζει και την καρδιά ο καπνός καύσης ξύλου;** Ναι. Τα λεπτά σωματίδια από τον καπνό μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος και συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό στρες και υψηλότερο κίνδυνο καρδιακών επεισοδίων.
* **Είναι τα ηλεκτρικά ή τα τζάκια αερίου ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις;** Τα ηλεκτρικά τζάκια δεν παράγουν ρύπους καύσης σε εσωτερικούς χώρους. Τα τζάκια αερίου γενικά εκπέμπουν λιγότερα σωματίδια από το ξύλο, αλλά η ποιότητα αερισμού εξακολουθεί να έχει σημασία.

**Συμπέρασμα**
Η νέα έρευνα υπογραμμίζει ότι η καύση ξύλου σε εσωτερικούς χώρους ενέχει πραγματικούς και συχνά υποτιμημένους κινδύνους για την υγεία. Τα λεπτά σωματίδια και τα τοξικά αέρια που απελευθερώνονται κατά την καύση μπορούν να ερεθίσουν τους πνεύμονες, να επιβαρύνουν το καρδιαγγειακό σύστημα και να επηρεάσουν δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.