Η τακτική άσκηση, σε κάθε ηλικία, μειώνει δραστικά τον κίνδυνο άνοιας
Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι η σωματική δραστηριότητα, ακόμα και ήπια, στην μέση και τρίτη ηλικία προστατεύει τον εγκέφαλο
Μια πρόσφατη, μεγάλης κλίμακας μελέτη ενισχύει με αδιάσειστα στοιχεία τη σχέση μεταξύ σωματικής δραστηριότητας και μειωμένου κινδύνου εμφάνισης άνοιας, ειδικά κατά τη μέση ηλικία (45-64 ετών) και την τρίτη ηλικία (65-88 ετών). Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο JAMA Neurology, κατέγραψε σημαντικές μειώσεις του κινδύνου, κατά 41% για τη δραστηριότητα στην μέση ηλικία και 45% για τη δραστηριότητα αργότερα στη ζωή.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι ερευνητές παρακολούθησαν έναν μεγάλο πληθυσμό για πολλά χρόνια, εξετάζοντας πώς η σωματική δραστηριότητα σε διαφορετικά ηλικιακά στάδια συσχετίζεται με την εμφάνιση άνοιας. Τα βασικά συμπεράσματα είναι ότι τόσο η σωματική δραστηριότητα στην μέση ηλικία (45-64 ετών) όσο και αργότερα στη ζωή (65-88 ετών) συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα οφέλη παρατηρήθηκαν ακόμη και όταν η δραστηριότητα δεν ήταν έντονη, με την τακτική άσκηση να έχει μεγαλύτερη σημασία από την ένταση. Η δραστηριότητα σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής αποδείχθηκε ωφέλιμη, ενώ η άσκηση και στα δύο στάδια προσέφερε την ισχυρότερη προστασία. Αυτές οι συσχετίσεις παρέμειναν ισχυρές ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη άλλοι παράγοντες κινδύνου, υποδηλώνοντας τον ουσιαστικό προστατευτικό ρόλο της σωματικής δραστηριότητας.
Η μέση ηλικία, ηλικίες 45-64 ετών, είναι μια κρίσιμη περίοδος κατά την οποία ξεκινούν αλλαγές στον εγκέφαλο. Σε αυτές τις ηλικίες, η υγεία των αιμοφόρων αγγείων επηρεάζει την εγκεφαλική αιμάτωση, συχνά εμφανίζονται μεταβολικές παθήσεις όπως η υπέρταση και η αντίσταση στην ινσουλίνη, και μπορεί να ξεκινήσουν πρώιμες νευροεκφυλιστικές διεργασίες χωρίς εμφανή συμπτώματα. Η τακτική σωματική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συμβάλλει στη διατήρηση της υγιούς εγκεφαλικής ροής αίματος, στη μείωση της αγγειακής βλάβης που συνδέεται με την αγγειακή άνοια, και στην επιβράδυνση της συσσώρευσης εγκεφαλικών αλλαγών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Ουσιαστικά, η σωματική δραστηριότητα στη μέση ηλικία βοηθά στη δημιουργία γνωστικού αποθέματος προτού συσσωρευτεί περαιτέρω βλάβη.
Επιπλέον, η σωματική δραστηριότητα αργότερα στη ζωή, από 65 έως 84 ετών, συσχετίστηκε με ακόμη μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου, απορρίπτοντας την ιδέα ότι είναι “πολύ αργά” για οφέλη. Μετά τα 65, η άσκηση μπορεί να διατηρήσει την πλαστικότητα των συνάψεων, να μειώσει τη χρόνια φλεγμονή που συνδέεται με τη νευροεκφύλιση, και να υποστηρίξει την ισορροπία, τον ύπνο και τη διάθεση, παράγοντες που έμμεσα προστατεύουν τη γνωστική λειτουργία. Είναι εντυπωσιακό ότι τα οφέλη παρατηρήθηκαν και σε άτομα που άρχισαν τακτική άσκηση αργότερα στη ζωή, όχι μόνο σε όσους ασκούνταν δια βίου.
Πολλαπλοί βιολογικοί μηχανισμοί εξηγούν αυτές τις μειώσεις κινδύνου. Η άσκηση βελτιώνει τη ροή αίματος και την αγγειακή υγεία, διασφαλίζοντας επαρκή οξυγόνωση και θρέψη του εγκεφάλου, ενώ μειώνει τη βλάβη των μικρών αγγείων. Επίσης, μειώνει τη χρόνια φλεγμονή, η οποία συνδέεται με τη νευροεκφύλιση, και βελτιώνει τον μεταβολικό έλεγχο, αυξάνοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για άνοια. Τέλος, η άσκηση ενισχύει την παραγωγή του νευροτροφικού παράγοντα που προέρχεται από τον εγκέφαλο (BDNF), υποστηρίζοντας την επιβίωση των νευρώνων, τη μάθηση και τη μνήμη.
Για τους σκοπούς της μελέτης, “σωματική δραστηριότητα” περιλάμβανε δραστηριότητες όπως το γρήγορο περπάτημα, η ποδηλασία, η κολύμβηση, η κηπουρική και η τακτική δομημένη άσκηση. Η συνέπεια στην άσκηση αποδείχθηκε πιο σημαντική από την ένταση. Δραστηριότητες που αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό και διατηρούνται με την πάροδο του χρόνου θεωρούνται επαρκείς.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι καμία μεμονωμένη συμπεριφορά δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως τον κίνδυνο άνοιας, καθώς γενετικοί παράγοντες, η ηλικία και άλλες παθήσεις εξακολουθούν να παίζουν ρόλο. Ωστόσο, η σωματική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους πιο σταθερά υποστηριζόμενους τροποποιήσιμους παράγοντες, μαζί με τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, τη διαχείριση του διαβήτη και τη γνωστική εγρήγορση.
Συνολικά, τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα: η σωματική δραστηριότητα προστατεύει τον εγκέφαλο σε πολλαπλά στάδια της ζωής. Η συνεπής, τακτική άσκηση μεταξύ 45 και 64 ετών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας κατά 41%, ενώ από τα 65 έως τα 88 χρόνια σχετίζεται με 45% χαμηλότερο κίνδυνο.