Ο εγκέφαλος έχει πολύ περισσότερες από 5 αισθήσεις

Η κλασική αντίληψη για τις πέντε αισθήσεις, που διατυπώθηκε αρχικά από τον Αριστοτέλη, έχει πλέον κριθεί ελλιπής από τη σύγχρονη νευροεπιστήμη και φυσιολογία. Η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος συλλέγει και επεξεργάζεται πληροφορίες από το σώμα αποκαλύπτει έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό διακριτών ανθρώπινων αισθήσεων, που εκτιμάται ότι φτάνει τις 30 ή και παραπάνω.

Το μοντέλο των πέντε αισθήσεων, βασισμένο στις προφανείς εξωτερικές εισόδους (όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή), ενώ υπήρξε χρήσιμο ιστορικά, αγνοεί την πραγματική λειτουργία του νευρικού συστήματος. Σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστήμη, μια αίσθηση ορίζεται από τρία βασικά στοιχεία: εξειδικευμένους αισθητηριακούς υποδοχείς, έναν συγκεκριμένο τύπο ερεθίσματος και αποκλειστικές νευρωνικές οδούς προς τον εγκέφαλο.

Με βάση αυτόν τον ορισμό, πολλές αισθήσεις που παραδοσιακά ομαδοποιούνταν στην «αφή» ή αγνοούνταν εντελώς, αναδεικνύονται ως ανεξάρτητα αισθητηριακά συστήματα. Η «αφή», για παράδειγμα, δεν είναι μία ενιαία αίσθηση, αλλά μια σύνθεση διακριτών σημάτων, όπως η αντίληψη της πίεσης, της δόνησης, του τεντώματος του δέρματος, καθώς και η διάκριση μεταξύ ελαφριάς και βαθιάς πίεσης. Κάθε ένα από αυτά τα σήματα ανιχνεύεται από διαφορετικούς υποδοχείς και ακολουθεί διαφορετικές νευρωνικές διαδρομές.

Ένας σημαντικός λόγος για την αύξηση του αριθμού των αισθήσεων είναι η ύπαρξη πολλών εσωτερικών, αντί εξωτερικών, αισθήσεων. Η **ιδιοδεκτικότητα** είναι η αίσθηση της θέσης και της κίνησης των άκρων μας, απαραίτητη για τον συντονισμό και την ισορροπία, που βασίζεται σε υποδοχείς στους μύες, τις αρθρώσεις και τους τένοντες. Η **διασύνδεση** αναφέρεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να αντιλαμβάνεται τις εσωτερικές σωματικές καταστάσεις, όπως η πείνα, η δίψα, ο καρδιακός ρυθμός και η αναπνευστική προσπάθεια, οι οποίες ρυθμίζουν την επιβίωση και επηρεάζουν τη συναισθηματική μας εμπειρία.

Επιπλέον, το αιθουσαίο σύστημα στο εσωτερικό αυτί είναι υπεύθυνο για την αντίληψη της θέσης της κεφαλής, της γραμμικής επιτάχυνσης και της περιστροφικής κίνησης, καθοριστικό για την ισορροπία και τον χωρικό προσανατολισμό. Η θερμοκρασία και ο πόνος, αν και συχνά θεωρούνται μέρος της αφής, επεξεργάζονται από ξεχωριστά συστήματα: η **θερμική αντίληψη** μέσω εξειδικευμένων υποδοχέων για τη ζέστη και το κρύο, και η **αισθητική αντίληψη** (πόνος) που ειδοποιεί για βλάβη ιστών, με πολλαπλούς υποτύπους (μηχανικός, θερμικός, χημικός πόνος).

Το σώμα παρακολουθεί επίσης συνεχώς τις χημικές συνθήκες μέσω **χημειοαισθητηριακών συστημάτων**, όπως η μέτρηση των επιπέδων οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα, του pH και των επιπέδων γλυκόζης, τα οποία διασφαλίζουν την ομοιόσταση.

Ο αριθμός των 33 αισθήσεων αποτελεί μια ολοκληρωμένη, αλλά συντηρητική, ανάλυση των γνωστών αισθητηριακών τρόπων, διαιρώντας τα αισθητηριακά συστήματα με βάση τον τύπο και τη λειτουργία του υποδοχέα. Η αναγνώριση αυτής της πολλαπλότητας αισθήσεων αλλάζει την κατανόησή μας για την αντίληψη, την κίνηση, το συναίσθημα και την υγεία, εξηγώντας πώς οι νευρολογικοί τραυματισμοί μπορούν να επηρεάσουν επιλεκτικά συγκεκριμένες αισθήσεις, πώς η εσωτερική σωματική επίγνωση συνδέεται με την ψυχική υγεία, και γιατί διαταραχές όπως η απώλεια ισορροπίας ή η αντίληψη του πόνου μπορούν να είναι τόσο αποπροσανατολιστικές. Ο εγκέφαλος, λοιπόν, δεν αντιδρά μόνο στον εξωτερικό κόσμο, αλλά ενσωματώνει συνεχώς δεκάδες αισθητηριακές ροές για να διατηρεί το σώμα λειτουργικό και προσανατολισμένο.