Η αρχαία μάστιγα του ποδιού: Η ιστορία και οι αιτίες του βλαισού μεγάλου δακτύλου

Ο βλαισός μέγας δάκτυλος, γνωστός και ως “κότσι”, αποτελεί τη συχνότερη παραμόρφωση του μυοσκελετικού συστήματος, ταλαιπωρώντας τα πόδια των ανθρώπων από την αρχαιότητα. Αρχαιολογικά ευρήματα, από την προϊστορική Αγγλία έως την αρχαία Αίγυπτο, μαρτυρούν την παρουσία του, με αιγυπτιακές μούμιες να παρουσιάζουν χαρακτηριστικές οστέινες προεξοχές.

Η συχνότητα εμφάνισης του κότσι φαίνεται να αυξήθηκε σημαντικά μετά τον Μεσαίωνα. Σε ταφικά ευρήματα του 14ου και 15ου αιώνα μ.Χ. στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας, το κότσι εμφανιζόταν στο 27% των σκελετικών ευρημάτων, ενώ σε προηγούμενους αιώνες η αντίστοιχη συχνότητα ήταν μόλις 6%. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή τη διαφορά στην καθιέρωση των χαρακτηριστικών μεσαιωνικών παπουτσιών “poulaine”, δερμάτινων υποδημάτων με μακριά, μυτερή άκρη.

Παρότι η παραμόρφωση αυτή είναι τόσο διαδεδομένη, παραμένει ένα ερώτημα γιατί αφορά μόνο τους ανθρώπους και πώς τα πόδια μας ανέπτυξαν ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που απασχολούν τους επιστήμονες.

**Τι είναι το κότσι;**
Το κότσι ορίζεται ως μια διόγκωση στην άκρη του πρώτου μεταταρσίου, στη βάση του μεγάλου δακτύλου, όπου αυτό ενώνεται με το υπόλοιπο πόδι. Συνήθως, το μεγάλο δάχτυλο γέρνει προς τα υπόλοιπα, και με την πάροδο του χρόνου, το μπροστινό μέρος του ποδιού πλαταίνει, με την άρθρωση του μεγάλου δακτύλου να προεξέχει πλάγια. Αυτή η κακή ευθυγράμμιση επηρεάζει και τα υπόλοιπα δάχτυλα, οδηγώντας σε πόνο, μούδιασμα, φλεγμονή του δέρματος, πρήξιμο και ερυθρότητα. Μπορεί επίσης να προκαλέσει άλλες δυσπλασίες, όπως κάλους και κύρτωση των δακτύλων.

Σήμερα, τα κότσια αποτελούν μια από τις συχνότερες παθήσεις των ποδιών στον άνθρωπο. Οι εκτιμήσεις για τη συχνότητά τους ποικίλλουν, αλλά υπολογίζεται ότι επηρεάζουν περίπου το ένα τέταρτο του σύγχρονου ενήλικου πληθυσμού, με τις γυναίκες και τα άτομα άνω των 65 ετών να παρουσιάζουν υψηλότερη επίπτωση. Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες ή ασυμπτωματικές, τα κότσια μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ποιότητα ζωής, να περιορίσουν την κινητικότητα, να προκαλέσουν χρόνιο πόνο, ακόμη και να οδηγήσουν σε πτώσεις.

**Αιτίες εμφάνισης**
Ορισμένοι επιστήμονες αποδίδουν την εμφάνιση αυτής της παραμόρφωσης στη μοναδική δομή του ανθρώπινου ποδιού. Μια μελέτη του 2017, που εξέτασε τη δομή και τη λειτουργία των μεταταρσίων οστών σε ανθρώπους, χιμπατζήδες και γορίλες, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι παρουσιάζουν μια «σημαντική αναδιοργάνωση» στο μεγάλο δάκτυλο του ποδιού. Σε αντίθεση με τα πρωτεύοντα, που χρησιμοποιούν το μεγάλο δάκτυλο για να πιάνουν αντικείμενα, σε όλους τους ανθρώπινους δακτύλους έρχονται σε επαφή με το έδαφος. Η αυξανόμενη πίεση μπορεί να οδηγήσει το μεγάλο δάκτυλο να κυριαρχήσει έναντι των μυών, τενόντων και συνδέσμων, απομακρύνοντάς το από την αρχική του θέση και προκαλώντας κότσι.

Ωστόσο, οι ακριβείς αιτίες της παραμόρφωσης δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί. Η κληρονομικότητα φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Μια μελέτη του 2007 σε 350 άτομα με επώδυνο κότσι αποκάλυψε ότι το 90% είχε οικογενειακό ιστορικό που εκτεινόταν σε τρεις γενιές.

Σύμφωνα με τον ποδίατρο-χειρουργό Timothy Miller (DPM), ο τύπος του ποδιού αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία. Άτομα με χαμηλή καμάρα στο πέλμα είναι πιο επιρρεπή στην εμφάνιση κότσιου, λόγω χαλάρωσης των συνδέσμων και των μυών που περιβάλλουν το μεγάλο δάκτυλο.

Τα υποδήματα μπορούν πράγματι να συμβάλουν στην εμφάνιση κότσιου, σύμφωνα με τον Miller. “Ήμασταν φτιαγμένοι για να περπατάμε σε γρασίδι και μαλακές επιφάνειες. Σήμερα, περπατάμε σε σκληρά δάπεδα και τσιμέντο, και πολλά παπούτσια δεν είναι καθόλου ανατομικά,” εξηγεί. Όταν φοράμε μη ανατομικά παπούτσια, τα πόδια μας προσαρμόζονται σε λανθασμένες θέσεις, προσπαθώντας να προστατεύσουν τους γοφούς και την πλάτη για βελτιωμένη στάση σώματος, καθιστώντας τα έτσι πιο ευάλωτα σε κάλους, κότσια και άλλες παραμορφώσεις.

**Θεραπεία και μύθοι**
Η ανάπτυξη της παραμόρφωσης στο κότσι μπορεί να επιβραδυνθεί με τη χρήση ανατομικών παπουτσιών και την αντιμετώπιση του πόνου μέσω ασκήσεων, πάγου και φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο, όταν το κότσι έχει ήδη εμφανιστεί, η μόνη αποτελεσματική αντιμετώπιση είναι χειρουργική.

“Δυστυχώς, αν έχετε κότσι, ο μόνος πραγματικός τρόπος για να επανέλθει το πόδι στην αρχική του κατάσταση, είναι η χειρουργική επέμβαση,” δηλώνει ο Miller. Οι περισσότερες επεμβάσεις περιλαμβάνουν την αφαίρεση τμήματος του οστού, την επαναευθυγράμμιση των υποστηρικτικών δομών του ποδιού και την ενίσχυση του συνδετικού ιστού με μικρές πλάκες ή σύρμα. Η ανάρρωση μπορεί να διαρκέσεις μήνες, αν και τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται λιγότερο επεμβατικές τεχνικές με υπόσχεση μικρότερου χρόνου ανάρρωσης και καλύτερων αποτελεσμάτων.

Δεδομένου ότι η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη μοναδική αποτελεσματική λύση, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το Διαδίκτυο είναι γεμάτο από συμβουλές για την ανακούφιση του πόνου από το κότσι, οι οποίες συχνά βασίζονται σε μύθους. Ο Miller αναφέρει ότι οι ασθενείς του συχνά ρωτούν για “θεραπείες” όπως η χρήση άλατων Epsom ή μηλόξυδου, τονίζοντας ότι καμία από αυτές δεν αποτελεί θεραπεία. Η αποτελεσματικότητα των νάρθηκων που αντιμετωπίζουν μόνο τα συμπτώματα, χωρίς να διορθώνουν το πρόβλημα, είναι επίσης περιορισμένη.

Ο Αμερικανός ποδίατρος συνιστά την άμεση επίσκεψη σε γιατρό μόλις το κότσι γίνει επώδυνο, καθώς η έγκαιρη παρέμβαση οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς.