Η άγνωστη ιστορία του ανθρώπινου πηγουνιού: Μια νέα μελέτη ανατρέπει τα δεδομένα
Νέα έρευνα αμφισβητεί την άποψη ότι το πηγούνι είναι εξελικτική προσαρμογή, προτείνοντας ότι αποτελεί παραπροϊόν άλλων αλλαγών στο κρανίο.
Μια νέα επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό PLOS One, ανατρέπει την επικρατούσα αντίληψη σχετικά με την προέλευση του ανθρώπινου πηγουνιού. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το χαρακτηριστικό αυτό, που αποτελεί μοναδικό γνώρισμα του Homo sapiens, πιθανότατα δεν προέκυψε ως άμεση εξελικτική προσαρμογή, αλλά ως παράπλευρο αποτέλεσμα άλλων, ευρύτερων αλλαγών στο ανθρώπινο κρανίο.
Το πηγούνι, η χαρακτηριστική οστέινη προεξοχή της κάτω γνάθου, απουσιάζει από τους στενότερους εν ζωή συγγενείς μας, τους χιμπατζήδες, καθώς και από εξαφανισμένα ανθρώπινα είδη όπως οι Νεάντερταλ και οι Ντενίσοβαν. Αυτή η μοναδικότητα καθιστά το πηγούνι ένα κρίσιμο στοιχείο για την αναγνώριση των απολιθωμάτων του είδους μας.
Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση της Νορίν φον Κράμον-Τάουμπαντελ, καθηγήτριας και προέδρου του Τμήματος Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο, υποστηρίζει ότι το πηγούνι αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό τυχαία. Ως “εξελικτικό παραπροϊόν”, προέκυψε ως συνέπεια άμεσης επιλογής σε άλλα μέρη του κρανίου, και όχι για κάποια συγκεκριμένη, αυτοτελή λειτουργία.
Οι επιστήμονες υιοθέτησαν την έννοια του “spandrel”, την οποία εισήγαγε ο παλαιοντολόγος Στίβεν Τζέι Γκουλντ. Στην εξελικτική βιολογία, ο όρος αυτός περιγράφει χαρακτηριστικά που δεν εξελίχθηκαν με σκοπό τη λειτουργικότητά τους, αλλά ως αναπόφευκτη συνέπεια άλλων δομικών μεταβολών. Συνεπώς, το πηγούνι, κατά την άποψη της μελέτης, δεν διαμορφώθηκε για να ενισχύει τη γνάθο ή να απορροφά τις δυνάμεις της μάσησης, όπως παλαιότερες θεωρίες υποστήριζαν.
Αν και η ιδέα του εξελικτικού παραπροϊόντος δεν είναι νέα, η συγκεκριμένη ομάδα ερευνητών εφάρμοσε μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί να θεωρήσουν δεδομένο τον ρόλο της φυσικής επιλογής στη διαμόρφωση της κάτω γνάθου, εξέτασαν την “μηδενική υπόθεση” της ουδετερότητας. Μέσω της σύγκρισης κρανιακών χαρακτηριστικών ανθρώπων και πιθήκων, διερεύνησαν αν οι αλλαγές στην περιοχή του πηγουνιού θα μπορούσαν να αποδοθούν σε τυχαίες εξελικτικές μεταβολές.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, ενώ υπάρχουν ενδείξεις άμεσης επιλογής σε άλλα τμήματα του ανθρώπινου κρανίου, τα χαρακτηριστικά που αφορούν ειδικά το πηγούνι ευθυγραμμίζονται περισσότερο με το μοντέλο του εξελικτικού παραπροϊόντος. Οι μεταβολές που συνέβησαν μετά τον τελευταίο κοινό πρόγονο ανθρώπων και χιμπατζήδων δεν φαίνεται να οφείλονται σε φυσική επιλογή που στόχευε το ίδιο το πηγούνι, αλλά σε επιλογή άλλων τμημάτων της γνάθου και του κρανίου.
Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της εξέτασης των μορφολογικών χαρακτηριστικών στο πλαίσιο της συνολικής εξέλιξης ενός οργανισμού, αντί να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες προσαρμογές.