Ο μυστηριώδης καρχαρίας cookiecutter αποκαλύπτεται ως ο θηρευτής πίσω από τα τέλεια κυκλικά τραύματα

Μετά από δεκαετίες εικασιών και ανεξήγητων ευρημάτων, επιστήμονες κατάφεραν να ταυτοποιήσουν τον θηρευτή πίσω από τα σχεδόν τέλεια κυκλικά τραύματα που έχουν εντοπιστεί σε ψάρια και φάλαινες σε όλο τον κόσμο. Νέα μελέτη ερευνητών του University of Hawaii at Manoa δείχνει ότι υπεύθυνος είναι ο αινιγματικός καρχαρίας cookiecutter, έπειτα από ανάλυση δεδομένων δαγκωμάτων και περιβαλλοντικών παραμέτρων που καλύπτουν περισσότερα από δέκα χρόνια.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Marine Ecology Progress Series, θεωρείται η πιο λεπτομερής μέχρι σήμερα για το συγκεκριμένο είδος. Οι μικρόσωμοι αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματικοί αυτοί καρχαρίες αφήνουν χαρακτηριστικά σημάδια σε εμπορικά πολύτιμα είδη, όπως ο ξιφίας και ο τόνος μεγάλου οφθαλμού, ενώ στο παρελθόν έχουν προκαλέσει φθορές ακόμη και σε υποβρύχια ή άλλο θαλάσσιο εξοπλισμό.

**Δέκα χρόνια δεδομένων για έναν σπάνιο θηρευτή**

Παρότι οι άμεσες παρατηρήσεις του cookiecutter shark είναι σπάνιες, οι ερευνητές συνέλεξαν στοιχεία από την περίοδο 2011-2023, συνδυάζοντας καταγραφές δαγκωμάτων, εμφανίσεις καρχαριών και περιβαλλοντικούς δείκτες. Η μεθοδολογία βασίστηκε σε βιολογική έρευνα πεδίου, στατιστική μοντελοποίηση και αξιοποίηση παραδοσιακών πολυνησιακών αλιευτικών αρχείων, τα οποία αναφέρονταν εδώ και δεκαετίες σε ανεξήγητα σημάδια στα ψάρια. Ο συνδυασμός σύγχρονης επιστήμης και παραδοσιακής γνώσης επέτρεψε τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου «προφίλ» για έναν καρχαρία που μέχρι σήμερα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να μελετηθεί σε βάθος.

**Ένα μοναδικό δάγκωμα**

Ο καρχαρίας cookiecutter ξεχωρίζει για τον ασυνήθιστο τρόπο σίτισής του. Αντί να καταβροχθίζει ολόκληρο το θήραμά του, προσκολλάται με το στόμα του –που λειτουργεί σαν βεντούζα– και περιστρέφεται, αφαιρώντας ένα κυκλικό κομμάτι σάρκας. Το αποτέλεσμα είναι ένα τραύμα που μοιάζει σχεδόν «χειρουργικό». Η μελέτη δείχνει ότι η οδοντοστοιχία του είναι εξαιρετικά εξειδικευμένη: έως και 37 μικρά, όρθια δόντια στην άνω γνάθο και 25 έως 31 μεγάλα, οδοντωτά δόντια στην κάτω. Εντυπωσιακό είναι επίσης ότι ο καρχαρίας αυτός χάνει όλα τα δόντια του ταυτόχρονα και τα καταπίνει, πιθανότατα για να επαναχρησιμοποιήσει το ασβέστιο. Παρότι συνήθως στοχεύει μεγάλα ψάρια και θαλάσσια θηλαστικά, έχουν καταγραφεί και ζημιές σε υποθαλάσσιο εξοπλισμό. Οι επιθέσεις σε ανθρώπους, ωστόσο, παραμένουν εξαιρετικά σπάνιες και δεν θεωρούνται απειλή.

**Κινείται τη νύχτα**

Ανάλυση δεδομένων από αλιευτικές δραστηριότητες έδειξε ότι τα δαγκώματα αυξάνονται σημαντικά τη νύχτα, ιδίως κατά τη φάση της νέας σελήνης, όταν το φως είναι ελάχιστο. Ο καρχαρίας φαίνεται να εκμεταλλεύεται το σκοτάδι και τα βαθιά νερά για να επιτεθεί με αιφνιδιασμό. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι ξιφίες πλήττονται συχνότερα τη νύχτα, ενώ οι τόνοι παρουσιάζουν περισσότερα σημάδια την ημέρα, κάτι που υποδηλώνει ότι ο θηρευτής προσαρμόζει τη συμπεριφορά του ανάλογα με τις κινήσεις του θηράματος και τις συνθήκες φωτισμού. Η ενσωμάτωση παραμέτρων όπως η θερμοκρασία, η αλατότητα και το ύψος της θαλάσσιας επιφάνειας βοήθησε τους επιστήμονες να προβλέψουν πότε και πού είναι πιο πιθανές οι επιθέσεις – πληροφορία χρήσιμη και για τους αλιείς.

**Όσα γνώριζαν ήδη οι Πολυνήσιοι**

Τα επιστημονικά συμπεράσματα ενισχύθηκαν από παραδοσιακές πολυνησιακές μαρτυρίες, οι οποίες περιέγραφαν εδώ και γενιές τα παράξενα κυκλικά τραύματα στα ψάρια, πολύ πριν από τη σύγχρονη θαλάσσια έρευνα. Ένας από τους συντάκτες της μελέτης, ο Ντόναλντ Ρ. Κομπαγιάσι από το Pacific Islands Fisheries Science Center, επισήμανε ότι η σπανιότητα και η συμπεριφορά του είδους δυσκόλευαν επί χρόνια τη συστηματική μελέτη του.