Ο θάνατος του Βασιλιά Παύλου και η μετάβαση στην εξουσία
Η συγκλονιστική ανακοίνωση του θανάτου του Βασιλιά Παύλου και η ταχεία ορκωμοσία του Κωνσταντίνου Β’ υπό το βάρος των ιστορικών εξελίξεων.
Στις 6 Μαρτίου 1964, η είδηση του θανάτου του Βασιλιά Παύλου, όπως ανακοινώθηκε από τα ραδιόφωνα, έσκασε σαν κεραυνός εν αιθρία για την πλειονότητα των Ελλήνων, παρόλο που το πολιτικό παρασκήνιο γνώριζε για την κατάστασή του. Η χώρα έχανε τον ανώτατο άρχοντά της σε μια κρίσιμη περίοδο για τη δημοκρατία, με τη διαδοχή να φέρνει στην κορυφή έναν νεαρό μονάρχη, τον Κωνσταντίνο, ο οποίος δεν είχε προλάβει ακόμη να δοκιμαστεί στις δυσκολίες της εξουσίας.
Το παρασκήνιο μιας προαναγγελθείσας απώλειας
Ο Βασιλιάς Παύλος έπασχε από καρκίνο του στομάχου. Για εβδομάδες, το Παλάτι και η κυβέρνηση προσπάθησαν να υποβαθμίσουν τη σοβαρότητα της ασθένειας, κάνοντας λόγο για «έλκος». Ωστόσο, η κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη. Η απόφαση να χειρουργηθεί στα ανάκτορα του Τατοΐου, αντί σε νοσοκομείο, μετέτρεψε τη βασιλική κατοικία σε ένα ιδιότυπο «κέντρο επιχειρήσεων», με κορυφαίους γιατρούς από το εξωτερικό να φτάνουν στην Αθήνα. Η εικόνα της βασίλισσας Φρειδερίκης να μεταφέρει τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Τήνου στο προσκέφαλο του Βασιλιά, αποτύπωνε την απελπισία των τελευταίων στιγμών. Ο θάνατός του, λίγο μετά τις 16:00, σφράγισε μια πορεία 17 ετών στον θρόνο και πυροδότησε ταχύτατα τα συνταγματικά αντανακλαστικά για την ορκωμοσία του διαδόχου.
Ορκωμοσία υπό το βάρος της Ιστορίας
Λίγες μόλις ώρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Κωνσταντίνος Β’, σε ηλικία μόλις 23 ετών, έδωσε τον προβλεπόμενο όρκο στα ανάκτορα της Ηρώδου Αττικού. Η λιτή τελετή ήταν φορτισμένη συναισθηματικά. Δίπλα στον νεαρό βασιλιά στάθηκε ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος είχε κερδίσει τις εκλογές με συντριπτική πλειοψηφία, 53%, λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Η εικόνα αυτή, με τον «Γέρο της Δημοκρατίας» στο απόγειο της δύναμής του δίπλα σε έναν άπειρο μονάρχη, ήταν γεμάτη αντιθέσεις. Ο νέος αρχηγός της ελληνικής βασιλικής οικογένειας καλούνταν να διαχειριστεί τις λεπτές ισορροπίες του στρατού, της πολιτικής και των διεθνών πιέσεων, ενώ η σκιά του θανάτου του Παύλου άφηνε ένα δυνητικά καθοριστικό κενό εξουσίας και επιρροής για τα επόμενα χρόνια.
Η λαϊκή συμμετοχή και το τέλος μιας εποχής
Η σορός του Βασιλιά Παύλου μεταφέρθηκε στη Μητρόπολη Αθηνών για λαϊκό προσκύνημα. Μαζικές ουρές πολιτών, που περίμεναν για ώρες παρά το κρύο, απέδωσαν φόρο τιμής. Η κηδεία του αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ξένων ηγετών και γαλαζοαίματων στην Αθήνα, επιβεβαιώνοντας την κομβική θέση της Ελλάδας στους παραδοσιακούς θεσμούς της Ευρώπης.
Ωστόσο, πίσω από το πένθος, οι πολιτικοί αναλυτές της εποχής διέκριναν ήδη τα σύννεφα της κρίσης. Η απώλεια του Παύλου, ο οποίος λειτουργούσε ως «πυροσβέστης» στις εντάσεις μεταξύ δεξιάς και κέντρου, άφησε τον Κωνσταντίνο εκτεθειμένο σε συμβούλους και επιρροές που θα οδηγούσαν σύντομα στα γεγονότα της Αποστασίας.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 1964, μόλις έξι μήνες μετά την απώλεια του Βασιλιά Παύλου, η Αθήνα γιόρταζε τον «γάμο του αιώνα». Ο νεαρός Κωνσταντίνος και η 18χρονη Άννα Μαρία της Δανίας ενώθηκαν με τα δεσμά του γάμου στη Μητρόπολη Αθηνών. Η τελετή, που συγκέντρωσε την παγκόσμια ελίτ και χιλιάδες κόσμου, σηματοδότησε μια προσπάθεια του θρόνου να εκπέμψει λάμψη και ελπίδα μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς πολιτικής και ιστορικής μετάβασης. Η Άννα Μαρία, η νεότερη βασίλισσα του κόσμου εκείνη τη στιγμή, ξεκινούσε τη νέα της ζωή δίπλα στον τελευταίο μονάρχη της Ελλάδας, σε μια ημέρα που η χώρα έδειχνε να αφήνει πίσω της το βαρύ πένθος για χάρη της βασιλικής επισημότητας.