Η “Ανάσταση” της Ιστορίας στο Τατόι: Σωτηρία Θησαυρών από Επιστήμονες
Από αυτοκίνητα αντίκες μέχρι βασιλικά ενδύματα, 43 ειδικοί διέσωσαν αριστουργήματα πολιτιστικής κληρονομιάς που απειλούσαν με εξαφάνιση.
Πίσω από κλειστές πόρτες εργαστηρίων, μια επίλεκτη ομάδα 43 επιστημόνων διεξήγαγε έναν αγώνα δρόμου ενάντια στο χρόνο, τη φθορά και την υγρασία, με στόχο να “αναστήσει” την ιστορία που κρυβόταν θαμμένη στο Τατόι. Δεν πρόκειται απλώς για παλαιά αντικείμενα, αλλά για ζωντανές μαρτυρίες της νεότερης Ελλάδας, που κινδύνευαν να χαθούν στη λήθη. Πολυτελή αυτοκίνητα αντίκες, περίτεχνες άμαξες, έπιπλα από οίκους διάσημων σχεδιαστών και βαλίτσες γεμάτες με ενδύματα από danh tiếng οίκους, τα οποία κάποτε έντυναν τη βασιλική οικογένεια, αναδύθηκαν ξανά στο φως, καθαρισμένα και πλήρως τεκμηριωμένα.
Αυτή η αξιόλογη προσπάθεια, η οποία παρουσιάστηκε σε ημερίδα της Διεύθυνσης Συντήρησης του Υπουργείου Πολιτισμού στην Εθνική Πινακοθήκη, αποκάλυψε την τεράστια κλίμακα ενός έργου που συχνά παραμένει αθέατο. Κάθε εύρημα, από μια απλή φωτογραφία έως ένα ανεκτίμητο έργο τέχνης, αποτέλεσε μια μοναδική πρόκληση για τους ειδικούς.
Επιστημονικός γρίφος ανάμεσα σε κειμήλια και ερείπια
Η διαδικασία συντήρησης δεν υπήρξε εύκολη, καθώς η εγκατάλειψη που ξεκίνησε μετά το 1974 είχε αφήσει βαθιά σημάδια. Σύμφωνα με την ενημέρωση από την ημερίδα «Συντήρηση της Συλλογής Τατοΐου: Λύνοντας τους γρίφους», η κατάσταση των αντικειμένων ήταν οριακή μέχρι την παρέμβαση του 2019. Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε χαρακτηριστικά ότι “το κτήμα, τα κτήριά του και τα κινητά αντικείμενά του παρέμειναν εγκαταλελειμμένα, παραμελημένα, στο έλεος των καιρικών φαινομένων και της ανθρώπινης ιδεοληψίας και ματαιοδοξίας, με δεκάδες χιλιάδες αντικείμενα υψηλής ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας στοιβαγμένα σε ακατάλληλες συνθήκες”.
Η Υπουργός εξήγησε πως η συντήρηση αρχαιοτήτων και νεότερων μνημείων στο κτήμα λειτούργησε ως μια προσπάθεια να αποκτήσει κάθε αντικείμενο τη δική του “φωνή”. Όπως υπογράμμισε, “κάθε αντικείμενο υπήρξε ένας ξεχωριστός “γρίφος”, που απαιτούσε αναγνώριση υλικών, αξιολόγηση φθοράς και επιλογή κατάλληλης μεθοδολογίας”. Το έργο αυτό συνδέεται άρρηκτα με την ψηφιοποίηση, με στόχο την προσβασιμότητα στην έρευνα και την εκπαίδευση.
Το Τατόι ως νέος, ανοιχτός χώρος πολιτισμού το 2026
Η μεγαλύτερη πρόκληση προέκυψε το 2021 με την καταστροφική πυρκαγιά, η οποία ανάγκασε την ομάδα να εργαστεί με ακόμη μεγαλύτερη αφοσίωση. Με χρηματοδότηση 3 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, πραγματοποιήθηκαν εργασίες σε 45.000 αντικείμενα, εκ των οποίων 8.300 είναι ήδη έτοιμα να τοποθετηθούν στις μόνιμες εκθέσεις των Μουσείων του Τατοΐου.
Στόχος είναι έως το 2026 το κτήμα να μην αποτελεί πλέον τόπο ερειπίων, αλλά έναν προσβάσιμο περιαστικό χώρο πρασίνου και ιστορικής μνήμης. Η προσπάθεια αυτή, στην οποία συνεργάστηκαν πέντε διαφορετικές υπηρεσίες του Υπουργείου και δεκάδες εξωτερικοί συνεργάτες, αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα για το πώς η υλική διάσωση μπορεί να επαναφέρει την κοινωνική και αισθητική κατανόηση ενός εμβληματικού τοπόσημου.
Για όσους επιθυμούν να δουν την ανθρώπινη πλευρά αυτής της τιτάνιας προσπάθειας, στον ημιώροφο της Εθνικής Πινακοθήκης φιλοξενείται έως τις 26 Ιανουαρίου η έκθεση φωτογραφίας «Το έργο, πίσω από το Έργο», η οποία αποτυπώνει τις στιγμές των συντηρητών καθώς εργάζονται με αφοσίωση πάνω στα πολύτιμα κειμήλια.