Η σκληρή πραγματικότητα πίσω από τα κάγκελα: Η έξαρση της ανήλικης παραβατικότητας στην Ελλάδα
Από την απομόνωση των φυλακών μέχρι το κοινωνικό περιθώριο, οι ιστορίες ανηλίκων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον νόμο και το κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον τους.
Η ανήλικη παραβατικότητα αποτελεί πλέον ένα από τα πιο σύνθετα και ανησυχητικά κοινωνικά ζητήματα στην Ελλάδα, με τους αριθμούς να προκαλούν προβληματισμό. Όπως περιγράφουν ανήλικοι κρατούμενοι στις φυλακές Αυλώνα, το πρώτο σοκ του εγκλεισμού μεταφράζεται σε μια οδυνηρή συνειδητοποίηση: «Αντί να βλέπεις την ελευθερία, βλέπεις κάγκελα».
Τα επίσημα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. για το 2024 αποτυπώνουν μια ραγδαία επιδείνωση του φαινομένου, καθώς έχουν καταγραφεί σχεδόν 11.000 υποθέσεις που εμπλέκουν πάνω από 14.000 ανήλικους δράστες. Περιστατικά βίας, ληστείες και επιθέσεις σε σχολικό περιβάλλον τροφοδοτούν μια καθημερινότητα που, σύμφωνα με τους ειδικούς, χαρακτηρίζεται από «κοινωνικό πανικό».
Ο πρόεδρος των Επιμελητών Ανηλίκων, Γιάννης Πρανταλός, επισημαίνει ότι πίσω από τις ανακοινώσεις των συλλήψεων κρύβεται μια πιο περίπλοκη αλήθεια. Τονίζει πως η αστυνομική καταγραφή είναι μόνο η αρχή, ενώ η ουσιαστική διαχείριση των περιστατικών απαιτεί δομές που αυτή τη στιγμή λειτουργούν οριακά, ελλείψει προσωπικού και πόρων. «Βλέπουμε τις υπηρεσίες μας ως ένα τελευταίο προπύργιο του κράτους πρόνοιας», σημειώνει χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ψυχιατρική και κοινωνική στήριξη.
Οι ίδιοι οι ανήλικοι κρατούμενοι περιγράφουν την εμπειρία της φυλακής ως ένα σημείο καμπής. Για κάποιους, η απομόνωση λειτούργησε ως κίνητρο για απεξάρτηση και επανεκτίμηση της ζωής τους, ενώ για άλλους παραμένει ένα διαρκές μαρτύριο στέρησης της οικογενειακής επαφής. Παράλληλα, η έλλειψη οικογενειακού πλαισίου και η φτώχεια αναδεικνύονται από την κοινωνία των πολιτών ως οι κύριοι παράγοντες που ωθούν τα παιδιά στο περιθώριο.
Καθώς η συζήτηση για την επιβολή αυστηρότερων ποινών εντείνεται, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο: είναι ο εγκλεισμός αρκετός για να αναστρέψει μια πορεία παραβατικότητας, ή μήπως η λύση κρύβεται σε μια ουσιαστική προσπάθεια επανένταξης που θα ξεκινά πολύ πριν από την πόρτα του κελιού;