Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ιδιοκτησίας ΜΜΕ αποκαλύπτει τους πραγματικούς ελέγχους

Το έργο European Ownership Monitor (EurOMo) παρουσιάζει μια επανασχεδιασμένη ψηφιακή πλατφόρμα, προσφέροντας τη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο χρήστη να ιχνηλατήσει την ιδιοκτησία και τον έλεγχο άνω των 700 μέσων ενημέρωσης σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η νέα έκδοση του Παρατηρητηρίου Ιδιοκτησίας των Ευρωπαϊκών Μέσων Ενημέρωσης (Euromedia Ownership Monitor – EurOMo) επιτρέπει την αναζήτηση πέρα από τα εθνικά σύνορα, αποκαλύπτοντας τους πραγματικούς «ελεγκτές» – τους τελικούς ιδιοκτήτες και τους βασικούς υπεύθυνους λήψης αποφάσεων, όπως διευθύνοντες συμβούλους και αρχισυντάκτες.

Τον Μάρτιο του 2026, θα πραγματοποιηθεί ανοιχτό διαδικτυακό σεμινάριο για την παρουσίαση των νέων δυνατοτήτων της πλατφόρμας, η οποία περιλαμβάνει περισσότερα από 700 μέσα ενημέρωσης, 4.300 φυσικά πρόσωπα (ιδιοκτήτες και άλλους φορείς ελέγχου) και 2.100 οργανισμούς. Η βάση δεδομένων, που αξιοποιεί στοιχεία του 2025, επιτρέπει στους χρήστες να εξερευνήσουν τα αποτελέσματα οπτικά μέσω ενός χάρτη δικτύου, να φιλτράρουν με βάση τις σχέσεις ελέγχου πέραν της νομικής κατοχής των μετοχών, και να κατεβάσουν τα δεδομένα σε μηχανικά αναγνώσιμη μορφή.

Ενώ η πλήρης έκδοση είναι διαθέσιμη σε εγγεγραμμένους χρήστες με έννομο συμφέρον, η δημόσια έκδοση είναι ελεύθερα προσβάσιμη από κάθε πολίτη. Επιπλέον, όλοι οι χρήστες μπορούν να διαβάσουν ειδικές εθνικές εκθέσεις που εστιάζουν στις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους της Ε.Ε. και να συγκρίνουν τους κινδύνους βάσει δεκάδων δεικτών.

Το EurOMo εισάγει καινοτομίες όπως μια νέα μηχανή αναζήτησης βασισμένη σε δίκτυο, που διευκολύνει τον εντοπισμό διασυνδέσεων και διαδρομών ελέγχου. Η πλατφόρμα δίνει προτεραιότητα στην ανάδειξη των τελικών/πραγματικών δικαιούχων των μέσων ενημέρωσης, τον «τελευταίο κρίκο της εταιρικής αλυσίδας», και επιτρέπει τον έλεγχο πέρα από τη μετοχική σύνθεση, συμπεριλαμβάνοντας και άλλες σχέσεις που διαμορφώνουν τον έλεγχο. Τα δεδομένα είναι διαθέσιμα για λήψη σε δομημένη μορφή, εναρμονισμένη με το πρότυπο BODS v0.3. Επίσης, παρέχονται επικαιροποιημένες αξιολογήσεις «κινδύνου» και εκθέσεις ανά εθνικό πλαίσιο, με ανάλυση των προκλήσεων που απειλούν τη διαφάνεια.

Στην Ελλάδα, η εθνική έκθεση, την οποία συνέταξαν οι καθηγητές Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Αχιλλέας Καραδημητρίου και Κατερίνα Σταυριανέα, επισημαίνει τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης και διασταυρούμενης ιδιοκτησίας, όπου λίγες ισχυρές οικογένειες και επιχειρηματίες ελέγχουν το μεγαλύτερο μερίδιο των εθνικών μέσων ενημέρωσης, ενώ ταυτόχρονα κυριαρχούν σε άλλους νευραλγικούς τομείς της οικονομίας. Διαπιστώνονται ελλείμματα στη διαφάνεια και στους πραγματικούς δικαιούχους (Ultimate Beneficial Owners), με περίπλοκες ιδιοκτησιακές αλυσίδες και αυξανόμενη παρουσία ξένων επενδυτικών κεφαλαίων. Παρά τις νομοθετικές προσπάθειες, όπως ο νόμος 5253/2025, πρακτικά εμπόδια και νομικοί περιορισμοί (όπως ευρωπαϊκή απόφαση που μπλοκάρει την ελεύθερη πρόσβαση στα Μητρώα Πραγματικών Δικαιούχων) εμποδίζουν την ουσιαστική διαφάνεια.

Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2021, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.