Στερεότυπα Φύλου στην Ελλάδα: Άνδρες για Καριέρα, Γυναίκες για Οικογένεια

Μία εκτενής έρευνα που διεξήχθη από το Κέντρο Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας (ΚΜΟΠ) ρίχνει φως σε βαθιά ριζωμένα στερεότυπα σχετικά με τους ρόλους των φύλων στην ελληνική κοινωνία. Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά: δύο στους τρεις Έλληνες εξακολουθούν να συνδέουν αυτόματα την εικόνα του άνδρα με την επαγγελματική εξέλιξη και τη γυναίκα με την οικογένεια.
Στην έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 1.145 άτομα ηλικίας 18-70 ετών από όλη την Ελλάδα, με το 55% να είναι γυναίκες και ποικίλα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά υπόβαθρα, προέκυψε ότι το 67% των συμμετεχόντων συνδέει ενστικτωδώς τους άνδρες με την καριέρα και τις γυναίκες με την οικογένεια. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι, ακόμη και μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι δεν υιοθετούν τέτοιες προκαταλήψεις, το 42% παρουσιάζει μη συνειδητά παραδοσιακά στερεότυπα, όπως αποκάλυψε ειδικός έλεγχος.
Ο Δρ Γιάννης Παππάς, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, ανέλυσε τα ευρήματα, εξηγώντας την ύπαρξη δύο επιπέδων επεξεργασίας: του συνειδητού και του αυτόματου. «Οι κοινωνικές αντιλήψεις εξελίσσονται, όμως ορισμένες βαθύτερες μη συνειδητές συνδέσεις παραμένουν ενεργές. Δεν πρόκειται για αντίφαση, αλλά για δύο παράλληλα επίπεδα λειτουργίας του εγκεφάλου», σημείωσε.
Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, η εκπαίδευση και οι δηλωμένες απόψεις εξηγούν μόλις το 2,5% των διαφορών στον βαθμό μη συνειδητών στερεοτύπων. Το συντριπτικό ποσοστό του 97,5% αποδίδεται σε ευρύτερους κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, υποδεικνύοντας ότι αυτές οι προκαταλήψεις δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες ομάδες, αλλά διαπερνούν άνδρες και γυναίκες, όλες τις ηλικίες, τα εκπαιδευτικά επίπεδα και τις περιοχές της χώρας.
Ενδιαφέρον είναι το εύρημα ότι οι γυναίκες συμμετέχουσες έδωσαν μεγαλύτερη βαρύτητα στην επαγγελματική τους ανέλιξη σε σχέση με τους άνδρες. Συγκεκριμένα, το 76% των γυναικών θεωρεί την καριέρα «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική, έναντι 56% των ανδρών. Αυτό ενισχύει την εικόνα του χάσματος που υφίσταται ανάμεσα στις προσωπικές φιλοδοξίες των γυναικών και στα κοινωνικά πρότυπα που παραμένουν ενεργά σε μη συνειδητό επίπεδο.
Για την αξιολόγηση των μη συνειδητών στερεοτύπων χρησιμοποιήθηκε το Τεστ Μη Συνειδητών Συσχετίσεων (IAT), το οποίο μετρά αυτόματες αντιδράσεις των συμμετεχόντων σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Όπως επεσήμανε ο Δρ Παππάς, το τεστ δεν αποκαλύπτει «κρυφές πεποιθήσεις» ή προθέσεις, αλλά καταγράφει την ταχύτητα με την οποία ο εγκέφαλος συνδέει έννοιες, αποκαλύπτοντας έτσι κοινωνικά πρότυπα σε επίπεδο ομάδας.
Το ΚΜΟΠ συνεχίζει τη συλλογή δεδομένων με στόχο την πληρέστερη χαρτογράφηση των μη συνειδητών στερεοτύπων στην ελληνική κοινωνία και την προώθηση της ισότητας των φύλων σε όλους τους τομείς. Το τεστ είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο στη διεύθυνση https://iat.kmop.org/career-family.