Η κλιματική κρίση επιδεινώνει τα κατολισθητικά φαινόμενα στην Ελλάδα, με την ΕΑΓΜΕ να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου

Οι κατολισθήσεις σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, με εντονότερα περιστατικά στην Ήπειρο, το Ιόνιο, την Ηλεία και τη Μεσσηνία, παρουσιάζουν αυξημένη συχνότητα και ένταση τους τελευταίους μήνες. Ερευνητές της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) τονίζουν ότι η κλιματική κρίση επιδρά καταλυτικά στο πολυσχιδές μορφολογικό ανάγλυφο της χώρας, καθιστώντας την έγκαιρη επιστημονική παρέμβαση κρίσιμο παράγοντα για την πολιτική προστασία.

Κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ επιχειρούν ήδη σε περιοχές όπως η Ήπειρος, η Ζάκυνθος, η Κέρκυρα, η Ηλεία, η Μεσσηνία και τα Μετέωρα, προγραμματίζοντας παρεμβάσεις. Σύμφωνα με τις καταγραφές των επιστημόνων, η έξαρση των γεωδυναμικών φαινομένων οφείλεται σε μια σύνθετη αλληλεπίδραση φυσικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η ιδιαίτερη γεωλογική δομή της χώρας, με εδαφικούς σχηματισμούς χαμηλής συνεκτικότητας και υψηλής ευπάθειας στην αποσάθρωση, σε συνδυασμό με το έντονο μορφολογικό ανάγλυφο, δημιουργούν συνθήκες φυσικής αστάθειας. Η κλιματική κρίση, με τις έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις, προκαλεί ταχεία κορεσμό του εδάφους, αύξηση των πιέσεων του πόρου των υδάτων και, κατά συνέπεια, εκδηλώσεις κατολισθήσεων και καθιζήσεων μεγάλης κλίμακας.

Ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής, Μανώλης Βασιλάκης, από το ΕΚΠΑ, επισημαίνει τη δημιουργία μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που ξεκινά από τις καλοκαιρινές πυρκαγιές, συνεχίζεται με τις πλημμύρες σε καμένες περιοχές και ολοκληρώνεται με τις κατολισθήσεις, λόγω της αυξημένης υγρασίας στα πετρώματα. «Από τη στιγμή που ξεσπούν οι πυρκαγιές το καλοκαίρι, αμέσως θα πρέπει η Πολιτεία να προβεί σε έργα τα οποία να προλάβουν τις κατολισθήσεις», τονίζει.

Ο κ. Βασιλάκης αναφέρει ότι οι παράγοντες που ευνοούν τις κατολισθήσεις ποικίλλουν. Στην Ήπειρο, για παράδειγμα, ο σχηματισμός του φλύσχη, με εναλλαγές στρωμάτων χαμηλών ιδιοτήτων, καθιστά το έδαφος ευάλωτο σε κατολισθήσεις όταν αυξάνεται η περιεκτικότητα σε νερό. Σε περιπτώσεις βραχωδών καταπτώσεων, η κακή ποιότητα του βράχου, οι ασυνέχειες και οι ρωγματώσεις, σε συνδυασμό με ακραία καιρικά φαινόμενα, ευνοούν την αποκόλλησή τους. Επιπλέον, η ύπαρξη σεισμικής δραστηριότητας σε περιοχές όπως η Ζάκυνθος και το Ιόνιο, μπορεί να συμβάλει στην χαλάρωση των βράχων, καθιστώντας τους ευκολότερο στόχο για τα καιρικά φαινόμενα.

Η «σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι» είναι η αύξηση του νερού, η οποία, μετά από παρατεταμένη ξηρασία, βρίσκει το έδαφος ανίκανο να την απορροφήσει σταδιακά. Αυτό οδηγεί σε υπερκορεσμό των ανώτερων στρωμάτων, με συνέπεια την αποκόλληση και την εκδήλωση εκτεταμένων ή περιορισμένων κατολισθήσεων.

Η ΕΑΓΜΕ, ως θεσμικός τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, υπογραμμίζει την ανάγκη μετάβασης από τη διαχείριση της κρίσης στην πρόληψη. Η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ) της ΕΑΓΜΕ, μέσω μνημονίου συνεργασίας με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο. Με ταχύτατα αντανακλαστικά, τα μέλη της ΟΑΠ επεμβαίνουν στα σημεία καταστροφής, αναλύουν τη δυναμική των γεωλογικών φαινομένων και καθοδηγούν τις Αρχές με συγκεκριμένες οδηγίες. Εκατοντάδες παρεμβάσεις αποδεικνύουν ότι η επιστημονική γνώση είναι απαραίτητο εργαλείο για την ασφάλεια των πολιτών.

Οι Ομάδες Άμεσης Παρέμβασης πραγματοποιούν τεχνικογεωλογικές αναγνωρίσεις, καταγράφουν τα φαινόμενα, αποτιμούν τις επιπτώσεις και δίνουν οδηγίες για την αντιμετώπιση. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει επιτόπια αυτοψία, αξιολόγηση επικινδυνότητας και τεχνική συμβουλευτική.

Ο κ. Βασιλάκης τονίζει την ανάγκη έμφασης στην πρόληψη και αξιοποίησης σύγχρονων μέσων, όπως δορυφορική παρατήρηση, drones και laser scanners, για τη μελέτη περιοχών που ενδεχομένως αντιμετωπίζουν κίνδυνο κατολισθήσεων. Με κατάλληλες μελέτες και παρατηρήσεις, μπορούν να κατασκευαστούν έργα που θα προλάβουν τέτοια φαινόμενα, προστατεύοντας ζωές και περιουσίες.