Το χρονικό της σπάνιας σεισμο-ηφαιστειακής κρίσης στη Σαντορίνη και τα συμπεράσματα
Επιστήμονες παρουσίασαν αναλυτικά τα αποτελέσματα και τις ερμηνείες για την πρωτόγνωρη σεισμική δραστηριότητα που συνέβη στην περιοχή, η οποία συνδυάστηκε με μαγματική διείσδυση.
Ένας χρόνος μετά την έναρξη της πρωτοφανούς σεισμο-ηφαιστειακής κρίσης στη Σαντορίνη, οι επιστήμονες παρουσίασαν τα αναλυτικά συμπεράσματα και τα διδάγματα από το φαινόμενο. Σε ειδική εκδήλωση στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, με τίτλο «Η Σεισμο-ηφαιστειακή κρίση της Σαντορίνης. Ένας χρόνος μετά. Αποτελέσματα και Συμπεράσματα», παρουσία του υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη, παρουσιάστηκε το χρονικό της κρίσης και οι εκτιμήσεις των μόνιμων επιτροπών «Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου και Μείωσης της Σεισμικής Διακινδύνευσης» και «Παρακολούθησης Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου».
Ο Βασίλης Καραστάθης, διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών, χαρακτήρισε τη σεισμική κρίση του 2025 στην περιοχή Αμοργού – Σαντορίνης ως «σμηνοσειρά», τονίζοντας ότι η πλειονότητα των σεισμών είχε τεκτονικό χαρακτήρα. Ωστόσο, υπήρχε και «αρκετά σημαντικό ποσοστό» που υποδείκνυε διείσδυση μαγματικών ρευστών, προκαλώντας την ενεργοποίηση τεκτονικών ζωνών σε μια «τεκτονομαγματική» ακολουθία. Ο κ. Καραστάθης τόνισε ότι επρόκειτο για μια «εξαιρετικά σπάνια κρίση» ως προς τον αριθμό των σεισμών και το σύντομο χρονικό διάστημα εμφάνισής τους.
Από τις 26 Ιανουαρίου έως τις 30 Ιουνίου 2025, καταγράφηκαν πάνω από 21.000 σεισμοί, με τους 19.523 να συμβαίνουν μέσα στο πρώτο τρίμηνο. Για σύγκριση, ο κ. Καραστάθης ανέφερε ότι σε όλη την Ελλάδα, τα έτη 2023 και 2024 καταγράφηκαν αντίστοιχα λιγότεροι σεισμοί ≥ 4 Ρίχτερ από ό,τι στη Σαντορίνη μέσα σε μόλις 11 ημέρες (2 έως 12 Φεβρουαρίου 2025).
Η σεισμική δραστηριότητα ήρθε μετά από ήπια «διέγερση» του ηφαιστείου της Σαντορίνης, που εκδηλώθηκε μεταξύ 24 Αυγούστου και 24 Σεπτεμβρίου, με αυξημένη σεισμική δραστηριότητα και παραμορφώσεις, αν και σαφώς ασθενέστερη από την περίοδο 2011-2012.
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι σεισμοί εκδηλώνονταν με πρωτοφανή συχνότητα, δεκάδες μέσα σε λίγα λεπτά, γεγονός που καθιστούσε δύσκολη την άμεση επεξεργασία των δεδομένων. Για τον λόγο αυτό, υιοθετήθηκαν αυστηρότερα κριτήρια για τους σεισμούς που δημοσιοποιούνταν σε πραγματικό χρόνο, ενώ για τους μικρότερους χρησιμοποιήθηκαν αυτόματα συστήματα μηχανικής μάθησης, με την ειδική ομάδα του Ινστιτούτου να διορθώνει τα «λάθη» και τους «ψευδείς σεισμούς». Ακολούθησε ολική επεξεργασία χιλιάδων σεισμών ένας προς έναν από τους αναλυτές, με τεράστιο όγκο εργασίας.
Η ανάλυση έδειξε ότι η σεισμικότητα εντοπιζόταν σε βάθη 5 έως 15 χιλιομέτρων, χωρίς ρηχά γεγονότα που να υποδηλώνουν άνοδο μάγματος κοντά στην επιφάνεια. Οι τομές στο χάρτη σεισμικότητας έδειξαν ότι τα επίκεντρα συνέπιπταν με προϋπάρχουσες τεκτονικές δομές, ενώ η χωρική κατανομή και η «μετανάστευση» των επικέντρων υπέδειξαν διείσδυση μαγματικών ρευστών μέσα σε ρήγματα.
Η κορύφωση της δραστηριότητας σημειώθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2025, με σταθεροποίηση της δραστηριότητας μετά την 3η Φεβρουαρίου και οριστική ύφεση μετά τις 12-13 Φεβρουαρίου. Τα στοιχεία έδειξαν ότι περίπου 70-76% των μηχανισμών γένεσης ήταν τεκτονικού χαρακτήρα, ενώ οι υπόλοιποι υποδείκνυαν στοιχεία διείσδυσης μαγματικών ρευστών. Ωστόσο, δεν καταγράφηκαν σεισμοί με συχνοτικό φάσμα συμβατό με κινήσεις μάγματος, ηφαιστειακός «θόρυβος», ή σεισμική δραστηριότητα σε πολύ μικρά βάθη που να παραπέμπει σε επικείμενη έκρηξη.
Το τελικό συμπέρασμα των επιστημόνων ήταν ότι η κρίση του 2025 στη Σαντορίνη ήταν ένα σμήνος σεισμών με πλειοψηφικά τεκτονικούς μηχανισμούς, που προκλήθηκαν από τη διείσδυση μαγματικών ρευστών σε βαθύτερες δομές, χωρίς όμως ενδείξεις επιφανειακής μαγματικής ανόδου ή άμεσου ηφαιστειακού κινδύνου.
Ο Ευθύμης Λέκκας, πρόεδρος του ΟΑΣΠ, τόνισε την συντεταγμένη διαχείριση της κρίσης από επιστημονική κοινότητα, επιχειρησιακούς φορείς και πολιτική ηγεσία, χαρακτηρίζοντας το φαινόμενο «πολυσύνθετο και μοναδικό παγκοσμίως». Αναφέρθηκε επίσης στον κρίσιμο ρόλο της διαχείρισης του κατολισθητικού κινδύνου, ιδιαίτερα μέσα στην καλντέρα.
Ο καθηγητής Σεισμολογίας ΑΠΘ, Κώστας Παπαζάχος, υπογράμμισε τη σημασία της διαρκούς παρακολούθησης του ηφαιστείου και ανακοίνωσε ότι οι προσωρινές εγκαταστάσεις θα αναβαθμιστούν σε μόνιμες, με την εγκατάσταση νέων σεισμολογικών και γεωδαιτικών σταθμών, καθώς και σταθμού παρακολούθησης αερίων.
Ο Δημήτρης Σακελλαρίου, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ, αναφέρθηκε στα υποθαλάσσια ρήγματα της Ζώνης Σαντορίνης – Αμοργού και στην πολυπλοκότητα της αναγνώρισης των ενεργοποιημένων ζωνών, επισημαίνοντας ότι η κρίση του 2025 ήταν ένα από τα πολλά τεκτονικά–μαγματικά επεισόδια που διαμόρφωσαν τη δομή της ζώνης τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια.
Τέλος, ο Βασίλης Σακκάς, επίκουρος καθηγητής Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, παρουσίασε τις γεωδαιτικές μετρήσεις και τις εδαφικές παραμορφώσεις, επισημαίνοντας την έντονη κίνηση και τη «μετανάστευση» της σεισμικότητας από την καλντέρα προς την Άνυδρο, καθώς και την παραμόρφωση που επηρέασε ευρύτερη περιοχή. Τόνισε την ανάγκη διαρκούς γεωδαιτικής, σεισμολογικής και γεωφυσικής παρακολούθησης.
Ο Δρ. Σπ. Βασιλάκος, διευθυντής και πρόεδρος ΔΣ του ΕΑΑ, αναφέρθηκε σε μια «νέα εποχή» στο νέο κτίριο στην Πεντέλη, με στόχο την άντληση διδαγμάτων για τη βελτίωση των υπηρεσιών και την ετοιμότητα σε μελλοντικές κρίσεις.