Νέο νομοσχέδιο «Ενεργή Μάχη»: Αλλαγές στον καθαρισμό οικοπέδων και την πυροπροστασία

Σημαντικές αλλαγές στη φιλοσοφία και τον τρόπο εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων εισάγει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, με τίτλο «Ενεργή Μάχη». Η πρωτοβουλία αυτή επικεντρώνεται στην αναδιαμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας, με στόχο το μητρώο να λειτουργεί ως ένα δυναμικό εργαλείο. Το νέο μητρώο δεν θα περιορίζεται στην απλή καταγραφή των υποχρεώσεων των πολιτών κατά την αντιπυρική περίοδο, αλλά θα συνδέεται άμεσα με την υποβολή δηλώσεων, τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.

Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις, η προθεσμία για τον καθαρισμό των οικοπέδων και την υποβολή σχετικής δήλωσης παρατείνεται έως τις 15 Ιουνίου. Συγκεκριμένα, οι ιδιοκτήτες ή οι υπόχρεοι καλούνται να καθαρίσουν τα οικόπεδά τους από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, ενώ η υποχρέωση συντήρησης των καθαρισμένων χώρων ισχύει καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Η δήλωση του καθαρισμού πρέπει να υποβληθεί επίσης έως τις 15 Ιουνίου. Το χρονοδιάγραμμα αυτό, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, κρίνεται επαρκές για τη συμμόρφωση των πολιτών και διευκολύνει τον επιχειρησιακό προγραμματισμό των ελεγκτικών μηχανισμών.

Μια από τις σημαντικότερες μεταβολές που επισημαίνεται είναι η «καθετοποίηση της διαδικασίας» και η σαφής κατανομή των ρόλων. Με τη νέα ρύθμιση, οι δήμοι θα αναλαμβάνουν την ενημέρωση των ιδιοκτητών οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων στις υποβληθείσες δηλώσεις και, σε περίπτωση διαπίστωσης παράβασης, θα μπορούν να προχωρούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό.

Από την πλευρά της, η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, θα διενεργεί ελέγχους και θα επιβάλλει τα προβλεπόμενα πρόστιμα και τις κυρώσεις, τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού. Θα ενημερώνει επίσης τον οικείο δήμο για την ανάγκη άμεσης αποκατάστασης.

Όσον αφορά τις κυρώσεις, το νέο πλαίσιο εισάγει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση (μη υποβολή δήλωσης) από την ουσιαστική (μη καθαρισμός). Στην περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, οι κυρώσεις θα είναι ηπιότερες εάν ο ιδιοκτήτης έχει προχωρήσει σε καθαρισμό, ενώ θα είναι βαρύτερες εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί. Στόχος του υπουργείου είναι ο ορθολογισμός των προστίμων, για τον λόγο αυτό εισάγονται κατώτατο και ανώτατο όριο. Ειδικότερα, για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ. Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά διενέργειας καθαρισμού, το πρόστιμο ανέρχεται στα 100 ευρώ. Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα μείωσης του προστίμου εάν ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβασή του.

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει και μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την πρόληψη κινδύνου πυρκαγιάς, με σκοπό την αποφυγή καθυστερήσεων. Η διαδικασία προβλέπει αρχικά προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Εφόσον αυτό δεν είναι εφικτό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Θα λαμβάνονται υπόψη οι οικολογικές και κλιματικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Σε περίπτωση που λόγω κλιματικών συνθηκών προβλέπεται η δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών, αυτή θα γίνεται μέσω σχετικής υπουργικής απόφασης και κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.

Παράλληλα, προβλέπεται ειδική μέριμνα για την αδυναμία χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών, με σκοπό την αποφυγή ψηφιακού αποκλεισμού. Συγκεκριμένα, θα υπάρχει ειδική διαδικασία για περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, η οποία θα μπορεί να υποβληθεί με φυσικό τρόπο και να αποσταλεί με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία. Έτσι, διασφαλίζεται ότι η πρόληψη δεν δημιουργεί αποκλεισμούς και όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες.

Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, ελήφθησαν υπόψη οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν στην ανάγκη σαφήνειας ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις κατηγορίες των υπόχρεων – στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου – καθώς και στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσχέρειες συμμόρφωσης.

Συνολικά, η νέα ρύθμιση μεταβαίνει από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα πλαίσιο τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό. Στόχος είναι οι καθαρισμοί οικοπέδων να πάψουν να αποτελούν ζήτημα αποσπασματικής πρακτικής και να μετατραπούν σε υποχρέωση πρόληψης σε εθνικό επίπεδο.