Τα Θεοφάνεια γιορτάζονται με παλιά έθιμα και αναβιώσεις ανά την Ελλάδα

Κάθε χρόνο, την ημέρα των Θεοφανίων, πόλεις και χωριά ανά την Ελλάδα συμμετέχουν στον καθιερωμένο αγιασμό των υδάτων, με την κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Η πράξη αυτή, που αναβιώνει τη Βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό, προσελκύει τολμηρούς κολυμβητές που αψηφούν το κρύο για να πιάσουν το σταυρό και να λάβουν την ευλογία.

Παράλληλα με τον αγιασμό, πλήθος παραδοσιακών εθίμων αναβιώνει σε διάφορες περιοχές, προσδίδοντας μια ξεχωριστή γιορτινή ατμόσφαιρα. Η λαογράφος Ζωή Μάργαρη εξηγεί τη σημασία αυτών των εθίμων.

Στα Γρεβενά, συγκεκριμένα στους Μαυραναίους και το Μαυρονόρο, ξημερώματα Θεοφανίων τελείται ένα ιδιαίτερο έθιμο. Οι κάτοικοι, αφού παραλάβουν εικόνες και τον σταυρό από τον ιερέα, περιδιαβαίνουν τους δρόμους, τα χωράφια και τις πηγές για να τις ευλογήσουν, ευχόμενοι υγεία και καλή σοδειά. Οι ομάδες από τα δύο χωριά συναντιούνται στο εξωκλήσι της Αγίας Τριάδας, πριν επιστρέψουν στις εκκλησίες για τον αγιασμό των υδάτων, με τους κατοίκους να προσκυνούν τον σταυρό και τις εικόνες.

Η Καστοριά υποδέχεται τα “Ραγκουτσάρια”, το πρώτο καρναβάλι του νέου έτους, με τους κατοίκους να μεταμφιέζονται, να φορούν προβιές ζώων και χάλκινα κουδούνια, με σκοπό να “ξορκίσουν” το κακό και να διώξουν τα κακά πνεύματα. Ομάδες μεταμφιεσμένων χορεύουν στους δρόμους με τη συνοδεία μουσικών συγκροτημάτων. Το έθιμο διαρκεί από τα Θεοφάνεια έως τις 8 Ιανουαρίου.

Στη Νικήσιανη Καβάλας, το Μοναστηράκι, ο Ξηροπόταμος και ο Βώλακας Δράμας, αναβιώνει το δρώμενο των “Αράπηδων”. Οι πρωταγωνιστές φορούν μαύρες φλοκωτές κάπες και εντυπωσιακές προσωπίδες, ενώ οι ήχοι των κουδουνιών τους είναι εκκωφαντικοί. Η παράσταση συμβολίζει το θάνατο του Διονύσου και την ανάστασή του, καθώς και τη χειμερία νάρκη και την επαναφορά της φύσης. Η ενδυμασία των “Αράπηδων” είναι ιδιαίτερη, με τσερβούλια, παντελόνι, τσομπάνικη κάπα, κουδούνια και προσωπίδα από γιδόπροβατο.

Στην Καλό Βρύση, τα “Μπαμπούγερα” αναπαριστούν τραγόμορφες φιγούρες, που προέρχονται από τη λατρεία της Μητέρας Γης και του θεού Διονύσου. Μεταμφιεσμένοι με κατσικοδέρματα και μαυρισμένα πρόσωπα, τραγουδούν και χορεύουν, διώχνοντας τα κακά πνεύματα.

Οι Πόντιοι στις περιοχές της Δράμας αναβιώνουν τους “Μωμόγερους”, ένα σατυρικό δρώμενο με προθεατρική μορφή, που τελείται τις ημέρες του Δωδεκαημέρου. Ο κεντρικός ρόλος είναι ο Μωμόγερος, ο οποίος μαζί με τον θίασο του, που περιλαμβάνει τη νύφη, τον γαμπρό, και άλλες χαρακτήρες, εισβάλλει στα σπίτια, εμπλέκοντας τους νοικοκυραίους σε περιπέτειες. Το έθιμο κορυφώνεται με τον γάμο της νύφης και του γαμπρού, ενώ η μουσική συνοδεία περιλαμβάνει ποντιακή λύρα και νταούλι.

Το έθιμο της “καμήλας” στην Πετρούσα Δράμας, αναπαριστά με μια εικονική καμήλα, την εικονική σπορά και θερισμό, καθώς και τη σατυρική αναπαράσταση τοπικού γάμου. Συμβολίζει τις περιπέτειες και την αποφασιστικότητα του ανθρώπου.

Στην Άρνισσα Πέλλας, τα “Τζαμαλάρια” επικεντρώνονται στον γάμο, με ένα ζιζάνιο, το “μπουμπάρι”, να παρενοχλεί τους νεόνυμφους. Το έθιμο συνοδεύεται από ατελείωτο γλέντι.

Τέλος, στο Παλαιόκαστρο Χαλκιδικής, αναβιώνει το έθιμο των “Φωταράδων”, όπου μια ομάδα καλαντιστών, ντυμένοι με την τοπική ενδυμασία και κρατώντας ξύλινα σπαθιά, χορεύουν γύρω από έναν πάσαλο.