Τα Θεοφάνια στην Ελλάδα: Μοναδικές τοπικές παραδόσεις πέρα από τον Αγιασμό των Υδάτων
Από τους «Αράπηδες» της Δράμας έως τα «Γυαλιά – Γυαλιά» της Ερμιόνης, η Ορθοδοξία γιορτάζεται με πλούτο εθίμων σε όλη τη χώρα.
Η 6η Ιανουαρίου, ημέρα των Θεοφανίων, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας, με τον καθιερωμένο Αγιασμό των Υδάτων να λαμβάνει χώρα σε όλη την Ελλάδα. Κατά την τελετή, οι ιερείς ρίχνουν τον σταυρό σε θάλασσες, ποτάμια και λίμνες, με τους πιστούς να βουτούν για να τον ανασύρουν. Ωστόσο, πέρα από αυτό το ευρέως γνωστό έθιμο, πολλές περιοχές της χώρας αναβιώνουν ξεχωριστές τοπικές παραδόσεις, οι οποίες προσθέτουν ένα ιδιαίτερο χρώμα στην εορταστική ατμόσφαιρα.
Στην Ερμιόνη Αργολίδας, ξεχωρίζει το έθιμο «Γυαλιά – Γυαλιά». Παιδιά που πρόκειται να υπηρετήσουν τη θητεία τους στο στρατό, στολίζουν καΐκια με κλαδιά φοινίκων. Το βράδυ της παραμονής, επισκέπτονται τα σπίτια του χωριού, τραγουδούν και λαμβάνουν κεράσματα. Στη συνέχεια, επιστρέφουν στα καΐκια τους, όπου ψάλλουν παραδοσιακά τραγούδια, ενώ την επόμενη ημέρα συμμετέχουν στη βουτιά για τον σταυρό.
Στη Δράμα, το έθιμο των «Αράπηδων» είναι βαθιά ριζωμένο στην τοπική λαογραφία. Οι συμμετέχοντες, ντυμένοι με μαύρες κάπες, προβιές και προσωπίδες, και φορώντας ποιμενικά κουδούνια, προκαλούν εκκωφαντικούς ήχους καθώς παρελαύνουν στους δρόμους. Η τελετουργία αυτή συμβολίζει την απομάκρυνση του κακού.
Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής, αναβιώνει ένα έθιμο με ιστορικές ρίζες από τον 19ο αιώνα. Το έθιμο αυτό αναπαριστά την ευρηματικότητα ενός ερωτευμένου νέου, ο οποίος απήγαγε την αγαπημένη του χρησιμοποιώντας μια καμήλα. Σήμερα, η καμήλα διασχίζει το χωριό, ενώ οι άνδρες χορεύουν και τραγουδούν γύρω της.
Σε Σύμη και Κάλυμνο, συναντάται το έθιμο των «Βουτηχτής Τάδων». Οι άνδρες βουτούν στα παγωμένα νερά με σκοπό να πιάσουν τον σταυρό, προσπαθώντας να παραμείνουν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Ψαράδες σχηματίζουν ταυτόχρονα έναν προστατευτικό κλοιό γύρω τους.
Στη Θεσσαλία, εκτός από τον σταυρό, οι κάτοικοι ρίχνουν στα νερά και εικονίσματα, τα οποία αγιάζονται κατά τη διάρκεια του Αγιασμού των Υδάτων.
Στη Λευκάδα, μαζί με τον σταυρό, ρίχνονται στη θάλασσα και δεμένα πορτοκάλια. Αφού ανασυρθούν, κρεμιούνται στα εικονίσματα των εκκλησιών ως σύμβολο ευλογίας.
Στην Καστοριά, τα Ραγκουτσάρια δίνουν έναν αποκριάτικο τόνο στα Θεοφάνια. Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες με σκοπό να ξορκίσουν το κακό και περιφέρονται στην πόλη ζητώντας φιλοδώρημα για την «προσφορά» τους.
Στη Ζάκυνθο, οι νέοι στολίζονται με νεραντζιές, νεράντζια και φύλλα από γλαδιόλες (κοκοράκια). Κατά τον αγιασμό, βαπτίζονται πορτοκάλια και νεράντζια, συνεχίζοντας μια παράδοση με έντονο συμβολισμό.