Παρασκήνιο της εκεχειρίας: Ο ρόλος του Χαμενεΐ και το χάος στις διαπραγματεύσεις

Τις παρασκηνιακές εξελίξεις που οδήγησαν στην κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία συμφωνήθηκε τα ξημερώματα της Μεγάλης Τετάρτης, φωτίζει δημοσίευμα του Axios, αποκαλύπτοντας πώς ο νέος ηγέτης της Τεχεράνης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έδωσε την τελική έγκριση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, αξιωματούχοι τόσο στις ΗΠΑ όσο και στο Ισραήλ ενημερώθηκαν τη Δευτέρα για μια σημαντική εξέλιξη, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ πλησίαζε προς το τέλος του τελεσιγράφου του: ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να προχωρήσουν προς μια συμφωνία.

Η κατάσταση ήταν εξαιρετικά ρευστή, με τις αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και το Πεντάγωνο να προετοιμάζουν μια εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών, ενώ προσπαθούσαν να αποκρυπτογραφήσουν τις προθέσεις του Τραμπ. “Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό”, δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios. Παράλληλα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή προετοιμάζονταν για πιθανά αντίποινα ιρανικής κλίμακας, ενώ πολίτες του Ιράν εγκατέλειπαν τις εστίες τους για να αποφύγουν τις επιθέσεις.

Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ μιλούσε σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ δεχόταν την αντιπρόταση 10 σημείων από το Ιράν, την οποία χαρακτήρισε “καταστροφή”. Ακολούθησε μια “χαοτική” ημέρα τροποποιήσεων, με μεσολαβητές από το Πακιστάν να μεταφέρουν προσχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι ομόλογοί τους από την Αίγυπτο και την Τουρκία προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.

Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές εξασφάλισαν την έγκριση των ΗΠΑ για μια ανανεωμένη πρόταση δίμηνης κατάπαυσης του πυρός. Η απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ, ο οποίος, σύμφωνα με πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη. Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν αναγκαστικά μυστική και χρονοβόρα, καθώς, αντιμετωπίζοντας απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων.

Η έγκριση του Χαμενεΐ χαρακτηρίστηκε ως “καθοριστική τομή”, ενώ ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών έπαιξε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις και στην άσκηση πίεσης προς τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Κίνα συνέστησε επίσης στο Ιράν την αποκλιμάκωση. Ωστόσο, όλες οι κρίσιμες αποφάσεις της Δευτέρας και της Τρίτης περνούσαν από τον Χαμενεΐ. “Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία”, δήλωσε πηγή στο Axios.

Παρά την πρόοδο που διαφαινόταν μέχρι το πρωί της Τρίτης, ο Τραμπ εκτόξευσε μια νέα, τρομακτική απειλή: “Ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε”. Αν και ορισμένα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν αποχώρηση του Ιράν από τις συνομιλίες, πηγές που συμμετείχαν υποστήριξαν ότι υπήρχε δυναμική. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, πραγματοποιούσε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ, παρά τις αυξανόμενες ανησυχίες του Ισραήλ για απώλεια ελέγχου της διαδικασίας.

Περίπου το μεσημέρι της Τρίτης (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ), υπήρχε η αίσθηση ότι οι πλευρές συγκλίνουν σε δίμηνη κατάπαυση του πυρός. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσίευσε τους όρους στο X, καλώντας ΗΠΑ και Ιράν να τους αποδεχθούν. Ο Τραμπ δέχτηκε πιέσεις από “σκληροπυρηνικούς” συμμάχους και συμβούλους να απορρίψει τη συμφωνία. Ακόμη και οι στενοί του συνεργάτες ήταν διχασμένοι, με πολλούς να πιστεύουν ότι θα την απέρριπτε, μέχρι την τελική αποδοχή.

Λίγο πριν από την ανακοίνωσή του, ο Τραμπ συνομίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην τήρηση της εκεχειρίας. Στη συνέχεια, επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Ακολούθησε η εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να διακόψουν τις επιχειρήσεις 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social. Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.

Αναμένονται εξελίξεις σχετικά με το βαθμό στον οποίο το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας και τη σταθερότητα του Νετανιάχου στην τήρηση της εκεχειρίας. Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις ότι οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες για την εγκατάλειψη του πυρηνικού υλικού από το Ιράν, τη διακοπή του εμπλουτισμού και την απόσυρση της απειλής βαλλιστικών πυραύλων. Ο Βανς πιθανόν να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις προγραμματισμένες συνομιλίες στο Πακιστάν, ωστόσο, οι σημαντικές διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αφήνουν ανοιχτό το “πολύ πραγματικό ενδεχόμενο” επανέναρξης του πολέμου.