ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον Ιράν: Ποιος κερδίζει τελικά;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εντείνουν τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις εναντίον στόχων εντός του Ιράν, ωστόσο, μετά από έξι εβδομάδες σφυροκοπήματος, η Τεχεράνη γνωρίζει πως από αυτόν τον πόλεμο ενδέχεται να μην βγει ως η μόνη χαμένη. Υπάρχει μάλιστα η πιθανότητα να ισχύει ακόμη και το αντίθετο.

Μέσα σε αυτές τις έξι εβδομάδες πολέμου, έχουν διαδραματιστεί σχεδόν τα πάντα. Το τελευταίο διάγγελμα του Προέδρου Τραμπ, όπως και όλα τα προηγούμενα, έχει προκαλέσει ποικίλες ερμηνείες. Για να επιχειρήσουμε να «διαβάσουμε» πίσω από την απειλή «απόψε θα εξαφανίσουμε έναν πολιτισμό», πρέπει πρώτα να «αποστειρώσουμε» την δήλωση από την προεδρική υπερβολή που είναι διάχυτη σε όλα τα επίπεδα.

Μπορούν οι ΗΠΑ να διαλύσουν το Ιράν;
Η εύκολη απάντηση είναι «ναι». Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τη δύναμη πυρός να καταστρέψουν κάθε ενεργειακή και στρατιωτική υποδομή σε οποιαδήποτε χώρα της Μέσης Ανατολής. Εξαιρουμένης ίσως της Κίνας και της Ρωσίας, δεν υπάρχει αντίμετρο στις στρατιωτικές δυνατότητες της κορυφαίας πολεμικής μηχανής του κόσμου. Αυτό που οι ΗΠΑ, όχι μόνο του Τραμπ, δεν μπορούν να κάνουν είναι να εξαφανίσουν έναν πολιτισμό.

Οι πολιτισμοί είναι βαθιές ρίζες σε χώρες όπως το Ιράν. Όπως καμία βόμβα ή οπλικό σύστημα δεν μπορεί να διαλύσει τα πάντα, έτσι και αυτές οι ρίζες βρίσκονται σε τέτοιο «βάθος» που, ανεξάρτητα από τα πλήγματα, θα παραμείνουν «σπορά» και θα βρίσκουν πάντα τον δρόμο προς την επιφάνεια. Στον όρο «πολιτισμός» περιλαμβάνονται και τα εκατομμύρια των Ιρανών που έχουν βιώσει δεκαετίες τρόμου και καταπίεσης. Ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος είχε στείλει μήνυμα προς αυτούς να παραμείνουν στους δρόμους, υποσχόμενος βοήθεια. Ωστόσο, η βοήθεια δεν ήρθε την κρίσιμη στιγμή.

Η τελευταία προσπάθεια εξόδου
Οι ΗΠΑ αποτελούν τη μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη, όχι μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο. Στον πόλεμο στο Ιράν, όμως, βρίσκονται μπροστά σε ένα ιστορικά επαναλαμβανόμενο παράδοξο: αυτό που δεν τους δίνει χώρο για έξοδο από μια επιλογή που οι ίδιες έχουν κάνει. Στο πρόσφατο παρελθόν, η Ουάσιγκτον έχει εμπλακεί σε ανάλογες περιστάσεις, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τον πόλεμο στο Αφγανιστάν και το Βιετνάμ. Η στρατιωτική εμπλοκή ήταν επιλογή του Λευκού Οίκου, ο οποίος όμως τότε –όπως και σήμερα– είχε υπολογίσει λανθασμένα ή μερικώς τα δεδομένα.

Στη σημερινή περίπτωση, είναι ξεκάθαρο πως η Ουάσιγκτον, με τις κινήσεις της, έχει γκρεμίσει τις γέφυρες που θα διασφαλίσουν τόσο τη στρατιωτική έξοδο από τον πόλεμο όσο και την οικοδόμηση ενός αφηγήματος σαρωτικής νίκης. Τα αμερικανικά όπλα μπορεί να ισοπεδώνουν γέφυρες στην Τεχεράνη, αλλά με κάθε τέτοιο πλήγμα, θάβονται στα συντρίμμια και οι προεδρικές υποσχέσεις, ενώ παράλληλα καταρρέουν και οι δημοσκοπικές μετρήσεις του Ντόναλντ Τραμπ.

Το σημερινό διάγγελμα Τραμπ ίσως να είναι μια προσωπική «ζαριά», όχι «εθνική», από αυτές που έχει συνηθίσει να κερδίζει στον επιχειρηματικό στίβο. Το διακύβευμα όμως σήμερα δεν είναι η επαγγελματική αποτυχία ή επιτυχία ενός επιχειρηματία, αλλά το μέλλον μιας ολόκληρης περιοχής.

Το ανέλπιστο δώρο στην Τεχεράνη
Μέσα σε όλα αυτά, είναι σαφές πως το Ιράν, το καθεστώς και οι Φρουροί της Επανάστασης –και όχι ο ιρανικός λαός– θα λάβουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ένα πραγματικά ανέλπιστο δώρο, και μάλιστα από αυτούς που τους βομβαρδίζουν. Το Ιράν, πριν από την αμερικανική εισβολή, δεν είχε προχωρήσει στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Δεν το έπραξε ούτε όταν ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του έπεσε νεκρός από το πρώτο χτύπημα. Σήμερα όμως, όχι μόνο τα Στενά είναι ουσιαστικά κλειστά, αλλά η Τεχεράνη γνωρίζει πως τα Στενά αποτελούν δικό της «εργαλείο» για το παρόν και το μέλλον.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν αποδέχονται επίσημη συζήτηση για θέματα διαχείρισης αυτής της κομβικής περιοχής. Ωστόσο, ακόμα κι αν κατακτήσουν στρατιωτικά τα Στενά, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να τα διατηρήσουν μακροπρόθεσμα χωρίς τη συμπερίληψη του Ιράν στις συζητήσεις διαχείρισης. Το Οβάλ γραφείο, με τις κινήσεις του, έχει δώσει στο Ιράν το «χρίσμα» του σημαντικού παράγοντα στην περιοχή, μια κληρονομιά που πηγαίνει στη χώρα και όχι στην εκάστοτε κυβέρνησή της.

Το Ιράν έχει αντιληφθεί πλήρως τη σημασία των Στενών, όχι μόνο οικονομικά αλλά κυρίως διπλωματικά, και χειρίζεται αυτό το χαρτί με τρόπο που λίγοι μπορούν να αντιμετωπίσουν. Ο Ορμούζ και η νήσος Χάργκ μπορεί να κατακτηθούν από χερσαίες δυνάμεις των ΗΠΑ, αλλά το διπλωματικό τους βάρος θα παραμείνει ιρανικό, καθώς το κόστος διατήρησης μιας τόσο κομβικής περιοχής είναι δυσανάλογο του κέρδους, κάτι που είναι ξεκάθαρο κυρίως στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ.