Η πυρηνική πολιτική του Ιράν υπό αμφισβήτηση μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη
Αναλυτές εκτιμούν ότι η φάτουα που απαγόρευε τα πυρηνικά όπλα ενδέχεται να αναθεωρηθεί, καθώς οι σκληροπυρηνικές τάσεις κερδίζουν έδαφος
Η συζήτηση για ενδεχόμενη αλλαγή της πυρηνικής πολιτικής του Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, με αναλυτές να εκτιμούν ότι οι σκληροπυρηνικές τάσεις του καθεστώτος ενδέχεται να επανεξετάσουν τη φάτουα που απαγόρευε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Όπως αναφέρει το CNN, όταν το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ήρθε στο φως της διεθνούς κοινότητας πριν από περισσότερες από δύο δεκαετίες, η Τεχεράνη επέμενε ότι οι προθέσεις της ήταν αποκλειστικά ειρηνικές. Ο τότε ανώτατος ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, είχε εκδώσει φάτουα, νομική απόφαση στο πλαίσιο του ισλαμικού δικαίου, που απαγόρευε την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, ο θάνατος του Χαμενεΐ, ο οποίος αποδίδεται σε επιθέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για τις πιο σκληροπυρηνικές πτέρυγες του καθεστώτος, ώστε να επανεξετάσουν τη συγκεκριμένη απόφαση. Η δημόσια συζήτηση στο Ιράν φαίνεται ήδη να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι η πυρηνική φάτουα έχει «ουσιαστικά πεθάνει».
Ο Τρίτα Πάρσι του Quincy Institute for Responsible Statecraft δήλωσε στο CNN: «Τόσο η άποψη της ελίτ όσο και η κοινή γνώμη έχουν μεταβληθεί δραματικά στο ζήτημα αυτό, κάτι που δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι το Ιράν έχει δεχθεί βομβαρδισμούς δύο φορές, εν μέσω διαπραγματεύσεων, από δύο κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα».
Για χρόνια, ο πρώην ανώτατος ηγέτης αντιστεκόταν στις εσωτερικές πιέσεις να εγκρίνει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, ιδίως μετά την απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει τη χώρα του το 2018 από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ο Χαμενεΐ παρέμεινε προσηλωμένος στο δόγμα της «στρατηγικής υπομονής», επιτρέποντας στο Ιράν να προχωρά σταδιακά στην ανάπτυξη του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου, χωρίς όμως να περάσει το όριο της παραγωγής πυρηνικής βόμβας.
Οι εκκλήσεις για απόκτηση πυρηνικού όπλου ενισχύθηκαν μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ κατά του Ιράν πέρυσι, η οποία οδήγησε στον θάνατο αρκετών στρατιωτικών και πυρηνικών αξιωματούχων. Η πίεση αυξήθηκε περαιτέρω όταν ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή για πλήγματα σε τρεις από τις σημαντικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Ακόμη και πριν από τα πλήγματα αυτά, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) είχε προειδοποιήσει ότι η Τεχεράνη ήταν έτοιμη να επανεξετάσει τη στάση της απέναντι στο πυρηνικό ζήτημα.
Το Ιράν δεν έχει επίσημα ανακοινώσει αλλαγή της πυρηνικής του πολιτικής, διαθέτει όμως περισσότερα από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που θα μπορούσε να επαρκεί για την παραγωγή αρκετών πυρηνικών όπλων, εφόσον ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αποφασίσει να ανατρέψει τη φάτουα του πατέρα του.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει εκτός δημόσιας θέασης, ενώ το IRGC ενισχύει την επιρροή του. Ερωτηθείς σχετικά, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε στο Al Jazeera ότι δεν είναι σαφής η «νομική ή πολιτική θέση» του νέου ηγέτη σε σχέση με τα πυρηνικά όπλα, εκτιμώντας ότι δεν θα διαφέρει σημαντικά από τις προηγούμενες πολιτικές.
Η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις για αναθεώρηση της πυρηνικής πολιτικής, καθώς το IRGC ενισχύει τον έλεγχό του. «Έχουμε εισέλθει σε μια νέα φάση», δήλωσε ο Νασέρ Τοραμπί στην κρατική τηλεόραση. «Μετά από αυτόν τον πόλεμο, το Ιράν θα αναγνωριστεί ως παγκόσμια υπερδύναμη… Πρέπει να λάβουμε μέτρα για την παραγωγή ή την κατοχή πυρηνικών όπλων».
Ο Σίνα Αζόντι, συγγραφέας του βιβλίου «Iran and the Bomb: The United States, Iran and the Nuclear Question», εκτιμά ότι οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι και το IRGC θεωρούν ότι υπάρχει πλέον περιθώριο αλλαγής της μακροχρόνιας πυρηνικής στρατηγικής. «Ένας από τους λόγους που επέδειξαν πυρηνική αυτοσυγκράτηση ήταν ο φόβος επιθέσεων από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ», σημείωσε. «Αλλά από τη στιγμή που δέχθηκαν επιθέσεις ούτως ή άλλως, για αυτούς πλέον δεν ισχύουν οι προηγούμενοι περιορισμοί».
Η ανάπτυξη πυρηνικού όπλου εξαρτάται από την ανατροπή της φάτουα, την πρόσβαση σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο και την τεχνολογική ικανότητα. Εφόσον το ιρανικό καθεστώς διατηρεί πρόσβαση στο απόθεμα ουρανίου, θα μπορούσε να επιλέξει την κατασκευή μιας πιο απλής πυρηνικής συσκευής, η αξία της οποίας θα ήταν κυρίως πολιτική. Ωστόσο, η αποτροπή δεν είναι δεδομένη. Ο Αζόντι επισημαίνει ότι αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να γίνει ο επόμενος περιφερειακός υποψήφιος για την ανάπτυξη πυρηνικής βόμβας, όπως είχε δηλώσει και ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν το 2018.