Ο Τραμπ και ο αδιέξοδος γρίφος με το Ιράν: Λάθος υπολογισμοί και εσωτερικές πιέσεις

Οι αμφιλεγόμενες και αντιφατικές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την πορεία του πολέμου στο Ιράν αποκαλύπτουν τους λόγους πίσω από την απροσδόκητη υπαναχώρησή του από το τελεσίγραφο της περασμένης Σαββάτου, δίνοντας πενθήμερη παράταση στις υποτιθέμενες ειρηνευτικές συνομιλίες. Ενώ οι αγορές και η τιμή του πετρελαίου γνώρισαν ραγδαίες διακυμάνσεις, η αισιόδοξη ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου για «πολύ καλές συνομιλίες» και αναστολή επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν μέχρι την Παρασκευή, δεν φαίνεται να βρίσκει ανταπόκριση από την πλευρά της Τεχεράνης. Μέχρι στιγμής, επιβεβαιώνονται μόνο οι αμερικανικές προσεγγίσεις για επαφή, χωρίς ουσιαστική πρόοδο.

Ακόμη και αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες περί συνάντησης στο Ισλαμαμπάντ μεταξύ του αντιπροέδρου Βανς και του προέδρου του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, η επίτευξη συμφωνίας φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι όροι των δύο πλευρών παραμένουν αμετάβλητοι από την έναρξη του πολέμου. Τα σενάρια που κυκλοφορούν στα διεθνή μέσα ενημέρωσης δεν προδιαγράφουν καμία προσέγγιση, ούτε καν στο κρίσιμο ζήτημα της πλήρους και ελεύθερης αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Το «βήμα πίσω» του Τραμπ τη Δευτέρα φαίνεται να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες που τον ανάγκασαν να «θάψει» το τελεσίγραφο και να προσφέρει χρόνο στη διπλωματία. Ένας από αυτούς είναι οι λανθασμένοι υπολογισμοί των ΗΠΑ σχετικά με τη διάρκεια του πολέμου. Πέρα από την υποτίμηση της χρονικής του εξέλιξης, παραβλέφθηκαν κρίσιμοι παράγοντες, όπως το ενδεχόμενο πλήγματος σε υποδομές των χωρών του Κόλπου, κρίσιμες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και οικονομία. Επίσης, δεν είχε εκτιμηθεί πλήρως ο κίνδυνος οριστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, ένα υπαρκτό σενάριο σε κάθε πολεμική σύρραξη με το Ιράν. Η πιθανότητα επέμβασης των ΗΠΑ για το άνοιγμα των Στενών ενέχει υψηλό ρίσκο, συμπεριλαμβανομένης χερσαίας εμπλοκής, κάτι που θεωρείται «τοξικό» για την αμερικανική κοινή γνώμη και εξαιρετικά επικίνδυνο, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια χωρίς τέλος εμπλοκή στο ιρανικό έδαφος.

Παράγοντες εσωτερικής πολιτικής στις ΗΠΑ διαδραμάτισαν επίσης σημαντικό ρόλο στην «στροφή» του Τραμπ. Το Πεντάγωνο ζήτησε επιπρόσθετο προϋπολογισμό 200 δισ. δολαρίων, ποσό σοκαριστικό για την αμερικανική κοινή γνώμη και αμφίβολο για την έγκριση του Κογκρέσου. Το ήδη υψηλό κόστος για τις ΗΠΑ, που ξεπερνά τα 25 δισ. δολάρια, θα εκτοξευόταν περαιτέρω με μια κλιμάκωση. Η απόφαση της FED να διατηρήσει τα επιτόκια στο 3,7% και η αναθεώρηση της πρόβλεψης για τον πληθωρισμό στο 2,7%, σε συνδυασμό με την αύξηση της τιμής της βενζίνης, ακυρώνουν το αφήγημα του προέδρου Τραμπ εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ έφερε αποστασιοποίηση από τους εταίρους και συμμάχους των ΗΠΑ, παρά τις απειλές του Τραμπ. Οι χώρες που υπέγραψαν κοινή δήλωση εμφανίζονται πρόθυμες να συμβάλουν διακηρυκτικά παρά ουσιαστικά. Ήδη, 40 ενεργειακές υποδομές σε εννέα χώρες έχουν πληγεί, σύμφωνα με τον Φ. Μπιρόλ της Διεθνούς Επιτροπής Ενέργειας, κάνοντας λόγο για ενεργειακή κρίση που ξεπερνά τα σοκ της δεκαετίας του ’70. Στην εξίσωση πρέπει να προστεθούν και οι συνέπειες από τον περιορισμό στις εξαγωγές λιπασμάτων και ηλίου από χώρες του Κόλπου, που απειλούν την παγκόσμια γεωργία, την υψηλή τεχνολογία και τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.

Μια επιπλέον σοβαρή παράμετρος, όπως επισημαίνουν αμερικανικά ΜΜΕ, είναι ο κίνδυνος ελλείψεων LNG στην Ταϊβάν, η οποία διαθέτει αποθέματα για λίγες μόλις εβδομάδες. Επιπλέον, έχουν διακοπεί από το Κατάρ οι εξαγωγές ηλίου, απαραίτητου για την παραγωγή ημιαγωγών. Η Ταϊβάν, ηγέτης στην παραγωγή ημιαγωγών, με ποσοστό άνω του 60% της παγκόσμιας παραγωγής, και η κυρίαρχη εταιρεία TSMC, έχουν προειδοποιήσει για τις σοβαρές επιπτώσεις των διαταραχών στην τροφοδοσία με ενέργεια και πρώτες ύλες.

Το ερώτημα παραμένει αν ο πρόεδρος Τραμπ, την Παρασκευή, με την εκπνοή της προθεσμίας, θα επαναφέρει το τελεσίγραφο, καθώς οι αγορές θα είναι κλειστές και η δύναμη των πεζοναυτών θα έχει αφιχθεί στην περιοχή, ή αν θα προτείνει νέα παράταση, παρέχοντας στην Τεχεράνη επιπλέον χρόνο και αποφεύγοντας έτσι μια επικίνδυνη κλιμάκωση.