Ο νέος ηγέτης του Ιράν και τα ερωτήματα για την υγεία και την ταυτότητά του

Η πρώτη ομιλία του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, στις 12 Μαρτίου, προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον, αλλά και πληθώρα ερωτημάτων. Υποσχόμενος εκδίκηση για τους «μάρτυρες» και τη διατήρηση κλειστών των Στενών του Ορμούζ, το μήνυμά του όμως δεν εκφωνήθηκε από τον ίδιο, αλλά διαβάστηκε στην κρατική τηλεόραση από γυναίκα παρουσιάστρια. Αυτή η ασυνήθιστη εμφάνιση ενίσχυσε τις ανησυχίες σχετικά με την κατάσταση της υγείας του, κάτι που επιβεβαιώνεται από την απουσία του από δημόσιες εμφανίσεις και τη μη δημοσιοποίηση νέων οπτικοακουστικών υλικών.

Οι εικόνες που κυκλοφορούν συχνά εμφανίζονται είτε σκηνοθετημένες είτε δημιουργημένες με τεχνητή νοημοσύνη, γεγονός που πυροδοτεί τη φημολογία. Ειδικοί στην οπτική προπαγάνδα του Ιράν, όπως αναλύει η Wall Street Journal, επισημαίνουν ότι πολλές φωτογραφίες του νέου ηγέτη φαίνεται να έχουν δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με προηγμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, όπως αυτά της Google. Ακόμη και η φωτογραφία προφίλ στον νέο λογαριασμό του στο X βασίζεται σε παλαιότερη εικόνα που έχει υποστεί αλλοιώσεις. Επιπλέον, η μη ανάρτηση πορτρέτων του σε ορισμένες ιρανικές πρεσβείες, ενώ η εικόνα του ανώτατου ηγέτη είναι συνήθως πανταχού παρούσα σε δημόσιους χώρους, ενισχύει τις αμφιβολίες.

Παρά τους ισχυρισμούς της ιρανικής κυβέρνησης ότι ο Χαμενεΐ είναι υγιής και ασκεί κανονικά τα καθήκοντά του, οι ερωτήσεις εντός της χώρας παραμένουν έντονες: είναι τραυματισμένος; Μπορεί να κυβερνά; Ζει καν; Οι απαντήσεις μοιάζουν να χάνονται μέσα στην αβεβαιότητα.

Η αλλαγή στην ηγεσία επήλθε μετά τον τραγικό θάνατο του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου, από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή. Στην ίδια επίθεση χάθηκαν και μέλη της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένης της συζύγου, της αδελφής και του ανιψιού του. Σύμφωνα με πολλαπλές πηγές από το Ιράν, το Ισραήλ, τις ΗΠΑ και ευρωπαϊκές χώρες, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ τραυματίστηκε επίσης, αν και η σοβαρότητα του τραυματισμού του παραμένει άγνωστη. Η διευθύντρια εθνικών πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκάμπαρντ, έκανε λόγο για σοβαρό τραυματισμό, ο οποίος, κατά την εκτίμησή της, έχει προκαλέσει αναταραχή στην ιρανική ηγεσία. Αν και Ιρανοί αξιωματούχοι παραδέχονται τον τραυματισμό, διαψεύδουν ότι έχει καταστεί ανίκανος να κυβερνά, ισχυριζόμενοι ότι παραμένει σε κρυφή τοποθεσία για λόγους ασφαλείας.

Σύμφωνα με την Jerusalem Post, εκτιμήσεις από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ υποδεικνύουν ότι ο Χαμενεΐ είναι ζωντανός, αλλά δεν ασκεί πλήρη έλεγχο στον κρατικό μηχανισμό. Υπάρχει η άποψη ότι η ισορροπία ισχύος ευνοεί πλέον το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο πιθανώς διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. «Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι οι Φρουροί της Επανάστασης τον ελέγχουν και όχι το αντίθετο», ανέφερε πηγή με γνώση της κατάστασης. Ακόμη και αν συμμετέχει στις αποφάσεις, η εξουσία του δεν συγκρίνεται με αυτήν του πατέρα του.

Η ιρανική κυβέρνηση επιχειρεί να προβάλει μια εικόνα σταθερότητας, ιδιαίτερα ενόψει του περσικού νέου έτους, Νοβρούζ. Σε μήνυμα που αποδόθηκε στον ηγέτη, τονίζεται ότι η στρατηγική αποσταθεροποίησης του Ιράν δεν θα πετύχει, καθώς ο λαός έχει δημιουργήσει μια ισχυρή αμυντική γραμμή. Ωστόσο, η απουσία του από δημόσιες εμφανίσεις συνεχίζει να τροφοδοτεί τη φημολογία. Το Ισραήλ τον έχει θέσει ψηλά στη λίστα πιθανών στόχων, ενώ υψηλόβαθμοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη πέσει θύματα στοχευμένων επιθέσεων, όπως ο επικεφαλής εθνικής ασφάλειας Αλί Λαριτζανί.

Η αποφυγή δημόσιων εμφανίσεων, άλλωστε, συνάδει με το χαμηλό προφίλ που διατηρούσε ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και πριν αναλάβει την ηγεσία. Ελάχιστο αρχειακό υλικό υπάρχει για τη δημόσια παρουσία του, με τη μοναδική του συνέντευξη να έχει δοθεί το 2021. Τα ιρανικά κρατικά μέσα έχουν προσπαθήσει να τον παρουσιάσουν στο ευρύ κοινό μέσω βίντεο χαμηλής ανάλυσης, όπου εμφανίζεται να διδάσκει θρησκευτικά. Οι Ιρανοί γνώριζαν ελάχιστα για τον νέο ηγέτη, πέρα από το ότι θεωρούνταν στενός συνεργάτης του πατέρα του και διαδραμάτιζε ρόλο στα παρασκήνια.

Αναλυτές, όπως ο Χαμιντρέζα Αζίζι, εκτιμούν ότι η επιλογή του σηματοδοτεί τη συνέχιση του πολιτικού συστήματος. «Εκπροσωπεί την απόλυτη συνέχεια, όσο μυστηριώδης κι αν φαίνεται. Για τους υποστηρικτές του καθεστώτος αυτό αποτελεί θετικό στοιχείο», δηλώνει. Αντιθέτως, οι επικριτές σατιρίζουν την απουσία του, με βίντεο που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη, δείχνοντας υποστηρικτές να επευφημούν ένα χάρτινο ομοίωμά του, να γίνεται viral.

Η κρατική προπαγάνδα επιχειρεί να καλύψει το κενό με αφίσες, διαφημιστικές πινακίδες και βίντεο που υπογραμμίζουν τη συνέχεια μεταξύ πατέρα και γιου, παρουσιάζοντάς τον συχνά δίπλα στον Αλί Χαμενεΐ και τον Ρουχολάχ Χομεϊνί. Μια μεγάλη διαφημιστική πινακίδα στη βόρεια Τεχεράνη τον απεικονίζει σε θρησκευτική ενδυμασία, να δείχνει πυραύλους, περιτριγυρισμένο από Φρουρούς της Επανάστασης, συμβολικά συνδέοντάς τον με τον Ιμάμη Αλί. Ο καθηγητής Πεντράμ Χοσρονετζάντ επισημαίνει ότι τα οπτικά σύμβολα χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν το μήνυμα της συνέχειας και της θεϊκής νομιμοποίησης. «Το μήνυμα είναι: αυτός είναι ο ηγέτης σας, ακόμη κι αν δεν τον έχετε δει», αναφέρει.