Το Ιράν επιδιώκει νέα περιφερειακή τάξη και ισχύ παρά τις απώλειες

Παρά τις σημαντικές στρατιωτικές απώλειες και τις εντεινόμενες εσωτερικές πιέσεις, το Ιράν παραμένει προσηλωμένο στη διεύρυνση της σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, φιλοδοξώντας να διαμορφώσει μια νέα περιφερειακή τάξη και να ανακτήσει την επιρροή του. Η ιρανική κοινωνία, ήδη επιβαρυμένη από μακροχρόνιες οικονομικές δυσκολίες, διεθνείς κυρώσεις και κακοδιαχείριση, αντιμετωπίζει επιπλέον προκλήσεις λόγω ελλείψεων σε πολεμοφόδια, καταστροφών σε υποδομές και αυξημένης στρατιωτικοποίησης του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Εντούτοις, παρά τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης του καθεστώτος, οι εναπομείναντες ηγέτες του Ιράν συνεχίζουν να προβάλλουν την ικανότητα της χώρας να αντέξει και να επεκτείνει τη σύγκρουση. Ακόμη και υπό την πίεση του Ντόναλντ Τραμπ για «ολική παράδοση», η ιρανική ηγεσία έχει καταστήσει σαφές ότι επιδιώκει να επιβάλει ένα υψηλό τίμημα για την επίτευξη ειρήνης, απαιτώντας μια νέα περιφερειακή «τάξη πραγμάτων». Αυτή η επιδιωκόμενη τάξη περιλαμβάνει την επιβολή πολεμικών αποζημιώσεων και τη μεταβολή των μακροχρόνιων συμμαχιών μεταξύ των χωρών του Κόλπου και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου και ένας από τους ανώτερους αξιωματούχους του Ιράν, δήλωσε ότι «μια κατάπαυση του πυρός γίνεται λογική μόνο αν εξασφαλίσει ότι ο πόλεμος δεν θα αναζωπυρωθεί και δεν θα δώσει στον εχθρό την ευκαιρία να αποκαταστήσει τις ζημιές του για να μας επιτεθεί ξανά».

Επιπλέον, το Ιράν απαιτεί τη θέσπιση ενός «νέου πρωτοκόλλου» για το Στενό του Ορμούζ μετά τον πόλεμο, το οποίο θα σέβεται τα «ιρανικά συμφέροντα». Ο Υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Άμπας Αραγτσί, τόνισε στο Al Jazeera ότι η ασφαλής διέλευση των πλοίων πρέπει να πραγματοποιείται υπό «συγκεκριμένες προϋποθέσεις». Αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη μπορεί ακόμη και να ζητήσει την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω κυρώσεων ή να επιβάλει τέλη σε χώρες που χρησιμοποιούν το Στενό. «Η κατάσταση στο Στενό δεν θα επιστρέψει στην προπολεμική του κατάσταση», έγραψε ο Γκαλίμπαφ στο X.

**Η πίεση για το «μετά τον πόλεμο»**
Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες διαπραγματεύσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις στο Ιράν στα τέλη του περασμένου μήνα, προκαλώντας τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και μειώνοντας σημαντικά την ηγετική του δομή. Ως απάντηση, το Ιράν εξαπέλυσε άμεσα και σφοδρά αντίποινα, εκτοξεύοντας εκατοντάδες πυραύλους και drones εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή, ενώ παράλληλα διέταξε τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας με επαναλαμβανόμενες επιθέσεις στη ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ.

«Ο στόχος είναι να μετατραπεί αυτή η πίεση σε ένα αποτέλεσμα για το ‘μετά’», δήλωσε ο Σίνα Τοόσι, ανώτερος ερευνητής των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν στο Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής των ΗΠΑ. «Το Ιράν αναζητά έναν ορίζοντα όπου δεν θα είναι απομονωμένο ή στα πρόθυρα κατάρρευσης, αλλά μέρος μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας, όπου η σταθερότητά του θα θεωρείται συνδεδεμένη με τη σταθερότητα του Περσικού Κόλπου και της παγκόσμιας οικονομίας», ανέφερε ο Τοόσι στο CNN.

**Στρατηγική αποτροπής και μετασχηματισμός της περιφερειακής τάξης**
Τις τελευταίες εβδομάδες, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι το Ιράν χάνει τον πόλεμο. Ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε στο Truth Social ότι ο στρατός του Ιράν έχει «αποδεκατιστεί» και ότι οι ηγέτες του «σχεδόν σε κάθε επίπεδο» έχουν εξαφανιστεί, προσθέτοντας: «Για να μην απειλήσουν ποτέ ξανά εμάς, τους συμμάχους μας στη Μέση Ανατολή ή τον κόσμο». Λίγες ώρες αργότερα, το Ιράν εξαπέλυσε τη 61η σειρά επιθέσεών του στη Μέση Ανατολή, προκαλώντας τον θάνατο ενός ζευγαριού στο Ισραήλ.

«Με συμβατικούς στρατιωτικούς όρους, (το Ιράν) δεν κερδίζει, αλλά δεν χρειάζεται να κερδίσει με αυτόν τον τρόπο», δήλωσε στο CNN η Νάργες Μπατζόγκλι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς. «Ολόκληρη η στρατηγική του Ιράν βασίζεται στον ασύμμετρο πόλεμο, όπου καθιστούν τη συνέχιση των συγκρούσεων πολύ δαπανηρή». Η Μπατζόγκλι πρόσθεσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι αραβικές χώρες του Κόλπου δεν μπορούν να «ανεχθούν επ’ αόριστον» τη διακοπή του εμπορίου πετρελαίου και την αύξηση των τιμών, ρωτώντας: «Σε ποιο σημείο θα πουν «αρκετά»; Αυτοί είναι οι μοχλοί που ασκεί το Ιράν».

**Ασαφές αν η στρατηγική του Ιράν αποφέρει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα**
Η στρατηγική του Ιράν επικεντρώνεται πλέον στην εμπλοκή του με την ευρύτερη περιοχή, με στόχο να επιβιώσει και να αποκαταστήσει την αποτρεπτική του ικανότητα, ενώ παράλληλα προσπαθεί να ανακτήσει την εξουσία για να επιβάλει τους όρους της επόμενης φάσης του πολέμου. «Εάν το Ιράν δεν μπορεί να είναι σταθερό και οικονομικά βιώσιμο, αυτό σημαίνει ότι ούτε το ευρύτερο σύστημα του Περσικού Κόλπου θα είναι σταθερό. Οι πρόσφατες διαταραχές στις ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές υπογραμμίζουν πόσο ισχυρός είναι αυτός ο μοχλός», επισημαίνει ο Τοόσι.

Δεν είναι ακόμη σαφές εάν η περιφερειακή στρατηγική του Ιράν θα στεφθεί με επιτυχία, καθώς, μέχρι στιγμής, οι περισσότεροι από τους αραβικούς γείτονές του έχουν παραμείνει εκτός πολέμου, παρά το γεγονός ότι δέχονται αδιάκοπες επιθέσεις από την Τεχεράνη. Ωστόσο, τουλάχιστον δύο αξιωματούχοι του Κόλπου έχουν δηλώσει ότι η χώρα τους θα ενισχύσει τις σχέσεις της τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το Ισραήλ. «Πιστεύω ότι στον κύκλο των χωρών του Κόλπου, το Ιράν θεωρείται η κύρια απειλή. Και πιστεύω ότι τίποτα δεν θα αλλάξει αυτό για τις επόμενες δεκαετίες», δήλωσε ο Ανουάρ Γκαργκάς, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, στο think tank Council on Foreign Relations.

Ο Γκαργκάς ανέφερε ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι ανοιχτά στο ενδεχόμενο να ενταχθούν σε μια συμμαχία για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, προσθέτοντας ότι η πολεμική στρατηγική του Ιράν βασίζεται σε «παρανοήσεις» και ότι, μετά τον πόλεμο, τα κράτη του Κόλπου ενδέχεται να έρθουν πιο κοντά στο Ισραήλ.

**Στόχος η επιβίωση και όχι η νίκη**
Για το σημερινό καθεστώς του Ιράν, ο τελικός στόχος δεν είναι η νίκη, αλλά η επιβίωση, η αποκατάσταση της αποτρεπτικής του δύναμης και η προσπάθεια να ανακτήσει την εξουσία, ώστε να υπαγορεύσει τους όρους για το τι θα ακολουθήσει μετά τον πόλεμο. «Ο τελικός στόχος δεν είναι η κλιμάκωση για την κλιμάκωση. Είναι η χρήση της κλιμάκωσης ως μέσου για να επιβάλει συμβιβασμό», δήλωσε ο Τοόσι. «Το Ιράν δεν χρειάζεται να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο στρατιωτικά. Πρέπει να διασφαλίσει ότι η συνέχισή του θα γίνει υπερβολικά δαπανηρή για όλους τους άλλους».