Πόλεμος στο Ιράν: Νέες ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο

Η κρίση στο Ιράν διαμορφώνει νέα δεδομένα και ισορροπίες στο τόξο Αιγαίου-Ανατολικής Μεσογείου, ενισχύοντας τις θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου. Αντίθετα, η Τουρκία βλέπει την αναβάθμιση της στρατηγικής σημασίας της περιοχής για Αμερικανούς και Ευρωπαίους, ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτεται η ευαλωτότητά της απέναντι σε πυραυλικές απειλές, παρά την πρόοδο της αμυντικής της βιομηχανίας.

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Τουρκία λόγω του πολέμου στο Ιράν δεν αποσπούν την προσοχή της από το Αιγαίο. Η Άγκυρα αναμένεται να αναδιαμορφώσει τη στρατηγική της για να διορθώσει τις αστοχίες και τις αδυναμίες της αμυντικής της πολιτικής, που την φέρνουν σε μειονεκτική θέση έναντι του Ισραήλ. Υπάρχει μάλιστα η πιθανότητα η Τουρκία να επιδιώξει απόκτηση πυρηνικής αποτροπής, ενώ στην περιοχή μας, εκτιμάται ότι θα προσπαθήσει να αποτρέψει και να ανατρέψει κινήσεις που θεωρεί «τετελεσμένα εις βάρος της».

Παρά την αβεβαιότητα για την έκβαση και τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, η Τουρκία διαπιστώνει ότι η στάση της, που έχει πλέον σαφή θέση εναντίον της αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης, δεν αποδίδει. Ο πρόεδρος Ερντογάν, παρά τις προσπάθειες να εμφανιστεί ως «μεσολαβητής», εγκλωβίζεται σε μια παθητική στάση αναμονής, επηρεασμένος από την επένδυσή του στη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Η επιλογή του Αμερικανού προέδρου να σταθεί στο πλευρό του Ισραήλ αποτελεί σοβαρό πλήγμα, ειδικά καθώς στόχος της Ουάσινγκτον είναι ο ανασχεδιασμός του χάρτη από την Ινδία έως την Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή που η Τουρκία θεωρεί πεδίο άσκησης της περιφερειακής της ηγεμονίας.

Οι απειλές ασφάλειας για την Τουρκία δεν περιορίζονται μόνο στην άμυνα. Η επιχείρηση εναντίον του Ιράν επαναφέρει στην επικαιρότητα το Κουρδικό ζήτημα. Η ενίσχυση του ρόλου των Κούρδων του Ιράν, σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος, δημιουργεί εφιαλτικά σενάρια για την Τουρκία. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, είναι το στρατηγικό κενό που θα δημιουργηθεί εάν το Ιράν ηττηθεί, επιτρέποντας στο Ισραήλ να επικεντρωθεί σε άλλους ανταγωνισμούς. Σε περίπτωση διαλυτικών φαινομένων στο Ιράν, η Τουρκία θα υποστεί τις συνέπειες με προσφυγικές ροές και «εξαγωγή» αποσταθεροποίησης. Παράλληλα, η Τουρκία διαπιστώνει ότι αποξενώνεται και ότι έχει μειωθεί το κύρος της σε χώρες του Κόλπου, λόγω της στήριξης στο καθεστώς της Τεχεράνης.

Ένα σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία της Τουρκίας ήταν η αποκάλυψη της αδυναμίας της χώρας να αποκρούσει πυραυλικές επιθέσεις. Ενώ ο Ερντογάν προβάλλει την αμυντική βιομηχανία ως επίτευγμα, οι δύο πύραυλοι από το Ιράν εξουδετερώθηκαν από «νατοϊκές δυνάμεις», ενώ η Τουρκία αναγκάστηκε να ζητήσει γερμανικά Patriot για την προστασία των νατοϊκών εγκαταστάσεων. Η απόφαση του Ερντογάν να προμηθευτεί S-400 από τη Ρωσία, αποκλείοντάς την από το πρόγραμμα των F-35, την έχει αφήσει με ένα πανάκριβο όπλο που δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει, ενώ οι S-400 δεν είναι συμβατοί με τα νατοϊκά συστήματα. Αυτό πιθανόν να οδηγήσει σε ταπεινωτική απόσυρση των S-400 και επένδυση σε εγχώρια συστήματα.

Το μέτωπο της Ανατολικής Μεσογείου ανοίγει για την Τουρκία, με την Ελλάδα και την Κύπρο να ενισχύουν τις θέσεις τους. Η αναβάθμιση της Κύπρου στον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό, που είχε ξεκινήσει εδώ και καιρό, επιβεβαιώθηκε με αφορμή την απειλή από τις δυνάμεις της Χεζμπολάχ. Μετά από διπλωματικές διαμαρτυρίες της Τουρκίας για αμυντικές συμφωνίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με ΗΠΑ και Γαλλία, αυτές οι συμφωνίες έλαβαν σάρκα και οστά. Η Ελλάδα, με πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη και συντονισμό του ΥΕΘΑ Νίκου Δένδια, επαναφέρει ελληνικές δυνάμεις στην Κύπρο, για πρώτη φορά μετά από 58 χρόνια.

Η κινητοποίηση ευρωπαϊκών χωρών, με πρώτη τη Γαλλία, στέλνει το μήνυμα στην Άγκυρα ότι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη μπορεί να επιτευχθεί μέσω της «συμμαχίας των προθύμων». Η Ελλάδα έχει κάνει «παράσταση ισχύος», δείχνοντας την αξιοπιστία της ως σύμμαχος και παράγοντας ασφάλειας, κερδίζοντας νέους φίλους. Σε αντίθεση με την Τουρκία, η Ελλάδα τοποθετήθηκε καθαρά με αποφασιστικές κινήσεις, αποδεικνύοντας την ετοιμότητά της στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας παράλληλα τις θέσεις της έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών. Η Τουρκία, αποφεύγοντας την κλιμάκωση, επιβεβαιώνει το πάγιο ελληνικό επιχείρημα για αδιαίρετη άμυνα.

Ο Χακάν Φιντάν, Τούρκος ομόλογος του Γεραπετρίτη, απέφυγε να αναφερθεί στην Κάρπαθο και τη Λήμνο, κατανοώντας ότι το κλίμα δεν αφήνει περιθώρια αντίδρασης. Η Τουρκία βλέπει να δημιουργούνται τετελεσμένα, όπως η αδειοδότηση οικοπέδων νοτίως της Κρήτης που ακυρώνουν το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, και η ανάδειξη της Αλεξανδρούπολης σε κόμβο μεταφοράς αμερικανικού LNG. Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Άγκυρας, η οποία επιδιώκει να αντιδράσει, όπως φάνηκε από την παρενόχληση του πλοίου «Ocean Connector» στο Αιγαίο, εγείροντας αξιώσεις επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Η Αθήνα εξετάζει όλα τα σενάρια για την αντιμετώπιση πιθανών δυναμικών παρεμβάσεων της Τουρκίας, ιδιαίτερα στο Βόρειο Αιγαίο.