Οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν και η δύσκολη μάχη κατά των πυραύλων

Στον Λευκό Οίκο, την περασμένη Δευτέρα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επισήμανε ότι η εξουδετέρωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν αποτελούσε πρωταρχικό στόχο των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη χώρα. Ωστόσο, η επιχείρηση εντοπισμού και καταστροφής ολόκληρου του ιρανικού οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και των σχετικών εγκαταστάσεων παραγωγής, αναμένεται να αποδειχθεί εξαιρετικά σύνθετη υπόθεση για τις δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, οι οποίες ξεκίνησαν συντονισμένες επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Οι αεροπορικές επιδρομές από μόνες τους δεν μπορούν να εξαλείψουν την τεχνογνωσία και τα σχέδια κατασκευής αυτών των όπλων. Το Ιράν έχει αποδείξει την ικανότητά του να προμηθεύεται τον απαραίτητο εξοπλισμό για την επανεκκίνηση γραμμών παραγωγής, συχνά σε υπόγειες, οχυρωμένες εγκαταστάσεις. Επιπλέον, οι Ιρανοί έχουν καταδείξει ότι μπορούν να αποσυναρμολογούν τους βαλλιστικούς πυραύλους τους σε μικρότερα τμήματα, τα οποία μεταφέρονται ευκολότερα λαθραία σε δυνάμεις-αντιπροσώπους (proxy forces) και στη συνέχεια επανασυναρμολογούνται. Αυτή η τακτική καθιστά ακόμη πιο δύσκολο το έργο του εντοπισμού όλων των όπλων.

Τον Ιανουάριο, Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει ότι το Ιράν είχε σε μεγάλο βαθμό ανασυγκροτήσει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του μετά τον 12ήμερο πόλεμο τον περασμένο Ιούνιο. Την Κυριακή, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (U.S. Central Command) ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε βομβαρδιστικά stealth B-2 για να πλήξει «εγκαταστάσεις βαλλιστικών πυραύλων» με βόμβες 2.000 λιβρών. Ο στρατηγός Νταν Κέιν, πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, παραδέχθηκε τη Δευτέρα ότι οι εγκαταστάσεις αυτές ήταν υπόγειες.

Επί δεκαετίες, το Ιράν έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο φάσμα πυραύλων ικανών να πλήξουν στόχους πολύ πέρα από τα σύνορά του. Αυτοί περιλαμβάνουν διάφορους τύπους βαλλιστικών πυραύλων, οι οποίοι ακολουθούν τροχιά ψηλά στην ατμόσφαιρα και στη συνέχεια, μέσω της βαρύτητας, επιτυγχάνουν ταχύτητες πολλαπλάσιες της ταχύτητας του ήχου. Ο βαλλιστικός πύραυλος μεγαλύτερου βεληνεκούς του Ιράν μπορεί να πλήξει στόχους σε απόσταση περίπου 1.931 χιλιομέτρων. Το 2019, η Υπηρεσία Αμυντικών Πληροφοριών (Defense Intelligence Agency) είχε επισημάνει ότι το Ιράν διέθετε «το μεγαλύτερο και πιο ποικιλόμορφο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή».

Την Κυριακή, το Ισραήλ ισχυρίστηκε ότι είχε καταστρέψει περίπου 200 εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και είχε προκαλέσει ζημιές σε δεκάδες ακόμη. Ωστόσο, οι ιρανικές δυνάμεις συνεχίζουν να εκτοξεύουν βαλλιστικούς πυραύλους προς γειτονικές χώρες. Στην Ουάσιγκτον, τη Δευτέρα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να πλήττουν το Ιράν έως ότου επιτύχουν τους στόχους τους, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής των ιρανικών βαλλιστικών δυνατοτήτων.

«Ο στρατός καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να πλήξει αυτούς τους στόχους», δήλωσε ο Τομ Καράκο, διευθυντής του Missile Defense Project στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS). «Πιθανότατα έχουμε μια αρκετά καλή εικόνα του πού βρίσκονται, αλλά η ικανότητα να τα εξουδετερώσεις όλα και έπειτα να γνωρίζεις – από την άποψη της αποτίμησης των ζημιών μετά τη μάχη – ότι τα πέτυχες, θα είναι δύσκολη, ιδίως αν προσπαθείς να το κάνεις αυτό από αέρος». Η εξάλειψη των υπόγειων πυραύλων και των εγκαταστάσεων παραγωγής του Ιράν, πρόσθεσε ο κ. Καράκο, θα μπορούσε να απαιτεί την ανάπτυξη αμερικανικών ή ισραηλινών ειδικών δυνάμεων στο έδαφος, προκειμένου να επιθεωρηθούν γνωστές ή ύποπτες τοποθεσίες.

Από το 1987 έως το 2019, οι Ηνωμένες Πολιτείες, λόγω της Συνθήκης για τους Πυρηνικούς Πυραύλους Μέσου Βεληνεκούς (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty -INF), εγκατέλειψαν μεγάλο μέρος των μη πυρηνικών βαλλιστικών τους πυραύλων. Μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ και της Ρωσίας από τη συνθήκη, το Πεντάγωνο επιτάχυνε την ανάπτυξη νέων βαλλιστικών πυραύλων, όπως ο Precision Strike Missile, ο οποίος σε δοκιμές έχει ξεπεράσει το όριο των 499 χιλιομέτρων, ένα βεληνεκές που προηγουμένως θα ήταν απαγορευμένο.

Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν – το οποίο δεν υπήρξε ποτέ συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη INF – έχει οικοδομήσει ένα οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων κατηγοριοποιημένων ως «εγγύς βεληνεκούς» (48-306 χλμ.), «μικρού βεληνεκούς» (306-998 χλμ.) και «μέσου βεληνεκούς» (έως περίπου 1.996 χλμ.). Ο κ. Τραμπ εξέφρασε την ανησυχία του την περασμένη Τρίτη κατά την ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης, για το ενδεχόμενο το Ιράν να αναπτύσσει «διηπειρωτικούς» βαλλιστικούς πυραύλους (ICBM). Ωστόσο, απόρρητες εκτιμήσεις της αμερικανικής κοινότητας πληροφοριών αμφισβήτησαν αυτόν τον ισχυρισμό, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν απέχει τουλάχιστον μία δεκαετία από την ανάπτυξη ICBM.

Η έκθεση της Defense Intelligence Agency το 2019 εξηγούσε ότι η επιδίωξη του Ιράν για βαλλιστικούς πυραύλους οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη σύγχρονης αεροπορίας. Οι πύραυλοι παρείχαν στη χώρα «ικανότητα πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς, για να αποτρέψει τους αντιπάλους της στην περιοχή – ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία – από το να επιτεθούν στο Ιράν».

Μια αξιοσημείωτη εικόνα του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν προέκυψε από την αναχαίτιση μικρών σκαφών που μετέφεραν λαθραία όπλα από το Ιράν προς τους μαχητές Χούθι στην Υεμένη. Σύμφωνα με έκθεση της Defense Intelligence Agency τον Φεβρουάριο του 2024, αμερικανικές και υεμενίτικες δυνάμεις αναχαίτισαν 18 σκάφη που μετέφεραν λαθραία ιρανικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων βαλλιστικών πυραύλων, προς τους Χούθι, μεταξύ 2015 και 2023. Το οπλοστάσιο των Χούθι περιλάμβανε διάφορους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους, όπως τον Fateh-110 (306 χλμ. βεληνεκές), τον Qiam-1 (1.207 χλμ.) και τον Shahab-3 (1.931 χλμ.).

Η έκθεση της DIA το 2019 σημείωνε ότι η «επιθυμία» της Τεχεράνης να διαθέτει ένα «στρατηγικό αντίβαρο» στις ΗΠΑ θα μπορούσε να ωθήσει, στο μέλλον, μια προσπάθεια ανάπτυξης ICBM. Η εστίαση στον εντοπισμό και την καταστροφή βαλλιστικών πυραύλων από αέρος δεν είναι νέα για το Πεντάγωνο. Κατά την Επιχείρηση Desert Storm το 1991, ο αμερικανικός στρατός δημιούργησε ένα ειδικό τμήμα για τον εντοπισμό των ιρακινών πυραύλων μικρού βεληνεκούς «Scud». Ωστόσο, η προσπάθεια «είχε αξιοσημείωτα μικρή επιτυχία», σύμφωνα με μεταγενέστερη έκθεση της C.I.A. Οι συμμαχικοί πιλότοι, ανέφερε η έκθεση, «ήταν διαβόητα υπεραισιόδοξοι» ως προς την επιτυχία των αποστολών τους για το κυνήγι των Scud.