Το Ιράν στο σταυροδρόμι: Ποιος θα διαδεχθεί τον Αλί Χαμενεΐ και ποιες οι συνέπειες;

Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες οι ανώτατοι κληρικοί καλούνται να αποφασίσουν για την πορεία της χώρας. Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορικά πλήγματα το Σάββατο, η Τεχεράνη καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην αποκλιμάκωση της έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ή την πορεία προς την ακραία σύγκρουση. Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τον θάνατο πολλών πιθανών διαδόχων του Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου, γεγονός που έχει περιορίσει τις επιλογές. “Δεν θα είναι κανείς από αυτούς που σκεφτόμασταν, γιατί είναι όλοι νεκροί”, παραδέχθηκε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Τέσσερα πρόσωπα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Telegraph, ξεχωρίζουν ως πιθανοί διάδοχοι, καθένας με διαφορετική στρατηγική για το μέλλον του Ιράν.

Ο Αλιρεζά Αραφί, 67 ετών, μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, θεωρείται η επιλογή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει ήδη μεταφέρει στο Ομάν ότι η Τεχεράνη είναι “ανοιχτή σε κάθε σοβαρή προσπάθεια” για να σταματήσει η κλιμάκωση, στέλνοντας ένα πρώτο διπλωματικό σήμα. Ο Αραφί, που ελέγχει τα θεολογικά σεμινάρια και τη θρησκευτική εκπαίδευση, διαθέτει ισχυρή κληρική νομιμοποίηση. Η επίσκεψή του στη Μόσχα το 2023 και οι συνομιλίες για “εκτεταμένη συνεργασία με τη Ρωσία” υποδηλώνουν πιθανή στήριξη από το Κρεμλίνο. Σε αυτό το σενάριο, ο Αραφί θα λειτουργούσε ως συμβολική θρησκευτική μορφή, ενώ η πραγματική εξουσία θα περνούσε στην οικογένεια Λαριτζανί. Οι αδελφοί Αλί και Σαντέκ Λαριτζανί θα διαχειρίζονταν τις διαπραγματεύσεις – πιθανώς με διαμεσολάβηση του Ομάν – για μια συμφωνία που θα τερμάτιζε τα πλήγματα, θα διατηρούσε περιορισμένη πυρηνική δυνατότητα και θα απέτρεπε αλλαγή καθεστώτος. Ωστόσο, σκληροπυρηνικοί κύκλοι, διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης και κληρικοί που έχουν εκδώσει φετφά για εκδίκηση ενδέχεται να αντιδράσουν.

Αντίθετα, ο Μοχαμάντ Μεχντί Μιρμπαγκερί, 66 ετών, εκφράζει το πιο ριζοσπαστικό ιδεολογικό ρεύμα. Σε τηλεοπτική του δήλωση είχε αναφέρει ότι “ακόμη κι αν σκοτωθεί ο μισός πληθυσμός του κόσμου, αξίζει για να επιτευχθεί ο στόχος της θεϊκής εγγύτητας”. Η επιλογή του θα σήμαινε απόρριψη κάθε διαπραγμάτευσης και συνέχιση της σύγκρουσης ανεξαρτήτως συνεπειών. Σε αυτό το σενάριο, το Ιράν θα συνέχιζε την επιχείρηση «True Promise 4» με επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων, ισραηλινών πόλεων και κρατών του Κόλπου. Προβλέπεται συνέχιση πληγμάτων σε αεροπλανοφόρα, ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Η αντίδραση των ΗΠΑ θα μπορούσε να περιλαμβάνει πλήγματα σε κρατικές υποδομές, πόλεις, επιβολή πλήρους οικονομικού αποκλεισμού και ενδεχόμενη στήριξη σε επιχειρήσεις αλλαγής καθεστώτος. Παρά το ενδεχόμενο καταστροφής, η θεολογική προσέγγιση του Μιρμπαγκερί παρουσιάζει το μαρτύριο ως νίκη.

Ο Σαντέκ Λαριτζανί, 64 ετών, επικεφαλής του Συμβουλίου Διαγνωστικής Σκοπιμότητας, θεωρείται επιλογή συνέχειας και ελεγχόμενης μετάβασης. Διατηρεί σκληροπυρηνικό προφίλ λόγω του ρόλου του στην καταστολή του Κινήματος των Πρασίνων το 2009, αλλά έχει επίσης υιοθετήσει περιορισμένες μεταρρυθμιστικές θέσεις. Σε αυτό το σενάριο, η Συνέλευση των Ειδικών τον επιλέγει απευθείας, δίνοντας έμφαση στη θεσμική συνέχεια. Θα διατηρούσε τη γραμμή Χαμενεΐ, αποφεύγοντας όμως ακραία κλιμάκωση. Η οικογένεια Λαριτζανί θα συγκροτούσε έναν ευρύ κυβερνητικό συνασπισμό με στόχο την επιβίωση του καθεστώτος μέσω ισορροπίας μεταξύ σύγκρουσης και περιορισμένης διπλωματίας.

Τέλος, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος ηγέτη, έχει διαχρονικά εμφανιστεί ως πιθανός διάδοχος. Εάν η Συνέλευση των Ειδικών δεν καταλήξει σε συμφωνία, οι Φρουροί της Επανάστασης θα μπορούσαν να επιβάλουν τη δική τους λύση, προωθώντας τον ως συμβολική μορφή με στρατιωτική στήριξη. Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μετατρεπόταν ουσιαστικά σε στρατιωτική δικτατορία, με τους διοικητές των Φρουρών να λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις και τον Μοτζτάμπα να παρέχει τη δυναστική νομιμοποίηση. Η σύγκρουση με τη Δύση θα συνεχιζόταν, παράλληλα με ενίσχυση της εσωτερικής καταστολής.

Η τελική επιλογή θα καθορίσει αν το Ιράν θα επιδιώξει συμβιβασμό ή αν θα εισέλθει σε φάση ακραίας και παρατεταμένης σύγκρουσης, με επιπτώσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.