Αδιέξοδο στις συνομιλίες Ιράν-ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα

Ο τελευταίος γύρος συνομιλιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, που διεξήχθη στη Γενεύη, ολοκληρώθηκε χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία. Οι δύο πλευρές παραμένουν σε σημαντική απόσταση σε κρίσιμα θέματα, ενώ παράλληλα η Ουάσινγκτον κλιμακώνει την πίεση, τόσο διπλωματικά όσο και στρατιωτικά.

Οι διαπραγματεύσεις, οι οποίες διήρκεσαν μέχρι αργά το βράδυ, δεν οδήγησαν σε καμία σύγκλιση. Αμερικανοί αξιωματούχοι, που μίλησαν ανώνυμα, ανέφεραν ότι οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, έθεσαν ως βασική προϋπόθεση την καταστροφή των τριών κύριων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν – στο Φορντό, τη Νατάνζ και το Ισφαχάν – καθώς και την παράδοση στις Ηνωμένες Πολιτείες όλου του εναπομείναντος εμπλουτισμένου ουρανίου.

Επιπλέον, υπογράμμισαν ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία πρέπει να είναι μόνιμου χαρακτήρα και να μην περιλαμβάνει ρήτρες λήξης, όπως συνέβη με τη συμφωνία της περιόδου Ομπάμα. Αυτή τη συμφωνία, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), οι Ρεπουμπλικανοί είχαν κρίνει ανεπαρκή, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει τις ΗΠΑ από αυτήν κατά την πρώτη του θητεία, επαναφέροντας παράλληλα αυστηρές κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Από την πλευρά του, το Ιράν απέρριψε την πρόταση για μεταφορά των αποθεμάτων ουρανίου στο εξωτερικό. Οι ιρανικές κρατικές πηγές και πρόσωπα με γνώση των συνομιλιών ανέφεραν ότι η Τεχεράνη εξέφρασε αντιρρήσεις τόσο για τον τερματισμό του εμπλουτισμού όσο και για τη διάλυση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων ή την επιβολή μόνιμων περιορισμών στο πρόγραμμά του.

Τόσο ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν όσο και ο Ιρανός ομόλογός του, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσαν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος και αναμένεται νέος γύρος επαφών. Οι τεχνικές συζητήσεις θα συνεχιστούν την επόμενη εβδομάδα στη Βιέννη.

Οι αμερικανικές απαιτήσεις διατυπώθηκαν λίγες ημέρες μετά την ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Κογκρέσο, όπου ισχυρίστηκε ότι το Ιράν εξακολουθεί να επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου και βαλλιστικών πυραύλων ικανών να πλήξουν τις ΗΠΑ – κατηγορίες τις οποίες η Τεχεράνη αρνείται. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απειλήσει με στρατιωτική δράση αν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή.

Το Ιράν επιμένει στο δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου, προτείνοντας εναλλακτικά σενάρια. Αυτά περιλαμβάνουν τη μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού από το 60% στο 1,5%, την προσωρινή αναστολή του για ορισμένα έτη, ή τη διαχείριση μέσω αραβοϊρανικού κοινοπρακτικού σχήματος εντός του Ιράν. Ωστόσο, οι συζητήσεις αυτές παραμένουν θεωρητικές, καθώς το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας υπέστη σοβαρό πλήγμα κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου πολέμου με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιούνιο.

Η Ουάσινγκτον, από την άλλη πλευρά, επιδιώκει μηδενικό εμπλουτισμό. Παρόλα αυτά, Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας ερευνητικού αντιδραστήρα στην Τεχεράνη για περιορισμένο εμπλουτισμό με σκοπό ιατρικές εφαρμογές – μια πρόταση που θεωρείται αμφιλεγόμενη, καθώς χρησιμοποιεί καύσιμο εμπλουτισμένο στο 20%.

Εντός των ΗΠΑ, εκφράζονται επιφυλάξεις σχετικά με μια πιθανή συμφωνία που θα επέτρεπε περιορισμένο εμπλουτισμό. Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες προειδοποιούν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως «ελαφριά εκδοχή» του JCPOA που ίσχυε επί προεδρίας Ομπάμα. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε πρόσφατα ότι «αν εξεταστεί το ενδεχόμενο να επιτραπεί στο Ιράν έστω και πολύ μικρός εμπλουτισμός για λόγους διατήρησης προσχημάτων, τότε καμία συμφωνία».

Ένα ακόμη σημείο τριβής είναι η άρση των κυρώσεων. Οι ΗΠΑ φέρονται να προσφέρουν περιορισμένη ελάφρυνση, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει ουσιαστική ανακούφιση για την δοκιμαζόμενη οικονομία της, η οποία έχει βρεθεί στο επίκεντρο μαζικών διαδηλώσεων το προηγούμενο διάστημα. Η Ουάσινγκτον ζητά μακρά περίοδο συμμόρφωσης πριν εξετάσει περαιτέρω μέτρα ελάφρυνσης.

Αν και οι ΗΠΑ θα επιθυμούσαν να ενταχθούν στη συμφωνία και ζητήματα όπως το βαλλιστικό πρόγραμμα και η στήριξη περιφερειακών ένοπλων ομάδων από το Ιράν, οι συνομιλίες στη Γενεύη επικεντρώθηκαν πρωτίστως στην αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι, «Δεν θα εικάσω πόσο κοντά βρίσκονται, αλλά είναι σαφές ότι επιδιώκουν διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Και η επιμονή του Ιράν να μην συζητά το θέμα των βαλλιστικών πυραύλων αποτελεί μεγάλο, μεγάλο πρόβλημα».