ΗΠΑ-Ιράν σε κρίσιμη καμπή: Διαπραγματεύσεις για πυρηνικό πρόγραμμα και γεωπολιτικές ισορροπίες

Η σχέση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, καθώς και η ευρύτερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή, βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σημείο, καθώς πραγματοποιήθηκαν δύο γύροι έμμεσων συνομιλιών σε Ομάν και Γενεύη, με επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Οι συζητήσεις εστιάζουν στις δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου και στα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου υλικού. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται το CBS News, εξετάζονται σενάρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια συμφωνία οικονομικά επωφελή και για τις δύο πλευρές.

Η Τεχεράνη επιδιώκει πρωτίστως την άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Ωστόσο, πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων, που διεξάγονται με τη μεσολάβηση του Ομάν, αναφέρουν ότι το Ιράν έχει αφήσει να εννοηθεί η πιθανότητα αγοράς αμερικανικών αεροσκαφών, καθώς και η προσφορά πρόσβασης σε κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, στο πλαίσιο κοινών επενδυτικών σχημάτων.

Περιφερειακοί αξιωματούχοι πρότειναν στον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, τον διαχωρισμό του πυρηνικού προγράμματος από άλλα «καυτά» ζητήματα, όπως η στήριξη της Τεχεράνης σε πολιτοφυλακές και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων. Ο Γουίτκοφ φέρεται να εξέφρασε θετική διάθεση για τη διερεύνηση αυτών των θεμάτων σε ξεχωριστή διπλωματική διαδρομή, με τη συμμετοχή περιφερειακών δρώντων.

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση βρίσκει αντίθετο τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος τονίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει και το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, καθώς και τη δράση των ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζει η χώρα. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, συμφώνησε, χαρακτηρίζοντας «ουσιαστική» μόνο μια συμφωνία που καλύπτει αυτά τα ζητήματα. Ο Ρούμπιο προγραμματίζει επίσκεψη στο Ισραήλ για να συζητήσει το θέμα του Ιράν.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει ως «κόκκινη γραμμή» την απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν, δηλώνοντας ότι «δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη στη Μέση Ανατολή αν διαθέτουν πυρηνικό όπλο». Η Τεχεράνη, πάντως, διαμηνύει διαχρονικά ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο λήψης αποφάσεων εντός των επόμενων 10-15 ημερών, προτιμώντας τη διπλωματία έναντι στρατιωτικών πλήγματων.

Παράλληλα, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν εξετάσει πιθανές κοινές επιχειρήσεις κατά του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος. Ωστόσο, περιφερειακή πηγή προειδοποίησε ότι ακόμη και ένα περιορισμένο πλήγμα θα απομακρύνει το Ιράν από τις διαπραγματεύσεις. Σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ιορδανία, έχουν εκφράσει την προτίμησή τους στη διπλωματία, ενώ στην περιοχή σταθμεύουν περίπου 40.000 Αμερικανοί στρατιώτες.

Οι συνομιλίες στη Γενεύη, με τη συμμετοχή του Τζάρεντ Κούσνερ και του Στιβ Γουίτκοφ από αμερικανικής πλευράς και του Ιρανού διπλωμάτη Αμπάς Αραγτσί, πραγματοποιήθηκαν με τη συνδρομή του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι. Ενημερώθηκε επίσης ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι, σε μια συγκυρία που υπογραμμίζει ότι οι ιρανικές πυρηνικές φιλοδοξίες παραμένουν ενεργές, παρά τους ισχυρισμούς περί «ολικής καταστροφής» μετά τα αμερικανικά πλήγματα.

Το σημείο που θα κρίνει την έκβαση των διαπραγματεύσεων είναι η διάθεση της Τεχεράνης να προσφέρει και αν αυτά που θα προσφέρει είναι επαρκή για να γεφυρωθεί το χάσμα με την Ουάσινγκτον, αποτρέποντας έτσι μια πιθανή στρατιωτική σύρραξη.