Η Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη Μαδούρο: Αλλαγές στην ατμόσφαιρα και τη γεωπολιτική

Δύο μήνες μετά τη νυχτερινή επιχείρηση αμερικανικών ειδικών δυνάμεων στο Καράκας και τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, με σκοπό τη μεταφορά τους στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσουν κατηγορίες διακίνησης ναρκωτικών – τις οποίες ο ίδιος αρνείται – η Βενεζουέλα δείχνει σημάδια αλλαγής. Η χώρα δεν είναι αγνώριστη, αλλά η εικόνα της έχει σαφώς μετατοπιστεί.

Το πρώτο στοιχείο που έχει αλλάξει είναι το κλίμα. Στο Καράκας, η λέξη «προσδοκία» έχει επανέλθει στην καθημερινότητα. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η οικονομική στασιμότητα δεν αντιμετωπίζεται ως μόνιμη κατάσταση, αλλά ως μια μεταβατική φάση.

**Από την ιδεολογική σύγκρουση στην ενεργειακή συναλλαγή**

Η σημαντικότερη τομή αφορά τη γεωπολιτική στροφή. Η μεταβατική πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες έχει εγκαταλείψει τη ρητορική αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υιοθετώντας μια ωμή, πραγματιστική επιλογή: την επαναφορά της ενεργειακής συνεργασίας. Η εικόνα του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ να επισκέπτεται πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Chevron, δίπλα σε Βενεζουελάνος αξιωματούχους, θα ήταν αδιανόητη λίγους μήνες νωρίτερα. Για 27 χρόνια, η Ουάσιγκτον παρουσιαζόταν ως ο «αρχιεχθρός». Σήμερα, η συνεργασία στον τομέα του πετρελαίου μετατρέπεται σε εργαλείο σταθεροποίησης.

Σύμφωνα με στοιχεία που εξετάστηκαν από διεθνή μέσα, δεξαμενόπλοια αναχωρούν ξανά με προορισμό το Τέξας και τη Λουιζιάνα. Τα έσοδα από τις πωλήσεις αρχίζουν να διοχετεύονται στην οικονομία, περιορίζοντας τον πληθωρισμό και σταθεροποιώντας το νόμισμα. Η παραγωγή παραμένει χαμηλότερη από τη δυναμικότητά της, αλλά το κρίσιμο στοιχείο είναι η κατεύθυνση της κίνησης, όχι ο όγκος. Πρόκειται για μια επιλογή επιβίωσης, όχι ιδεολογική μεταστροφή.

**Η καταστολή δεν έχει εκλείψει, αλλά έχει μειωθεί αισθητά**

Το δεύτερο στοιχείο που έχει αλλάξει είναι η ψυχολογία του κόσμου στους δρόμους. Μικρές φοιτητικές διαδηλώσεις επανεμφανίζονται στο Καράκας. Δεν πρόκειται για μαζικές εξεγέρσεις, ούτε θυμίζουν τα γεγονότα του 2017 ή του 2019. Ωστόσο, το γεγονός ότι πραγματοποιούνται χωρίς άμεση και μαζική καταστολή, υποδηλώνει ότι η μηχανή του φόβου δεν λειτουργεί πλέον με την ίδια ένταση.

Εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν στη φυλακή. Η εξουσία δεν έχει αλλάξει χέρια, αλλά έχει αλλάξει πρόσωπο. Το καθεστώς παραμένει, έστω και χωρίς τον ιστορικό του ηγέτη. Η αντιπολίτευση εμφανίζεται πιο προσεκτική, αποφεύγοντας τη σύγκρουση και δοκιμάζοντας τα όρια. Θέτει προϋποθέσεις, όπως την απελευθέρωση κρατουμένων, την επιστροφή εξόριστων, τη μεταρρύθμιση της εκλογικής αρχής και τον διαχωρισμό των εξουσιών. Με άλλα λόγια, ζητά δομικές εγγυήσεις πριν μιλήσει για εκλογές.

**Τι δεν έχει αλλάξει**

Η χώρα παραμένει ρεαλιστικά «γονατισμένη». Ένα τέταρτο του πληθυσμού βρίσκεται στο εξωτερικό. Οι θεσμοί είναι αποδυναμωμένοι. Η παραγωγική βάση έχει διαβρωθεί. Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μία μόνο σύλληψη. Το βαθύ κράτος του τσαβισμού παραμένει στη θέση του, ενώ οι στρατιωτικές και δικαστικές ισορροπίες δεν έχουν ανατραπεί. Καμία προτομή του Μαδούρο δεν έχει κατέβει, ούτε έχει εφαρμοστεί καμία ριζική θεσμική μεταρρύθμιση.

Αυτό που έχει αλλάξει, λοιπόν, είναι η κατεύθυνση της κίνησης.

**Η πιο ουσιαστική μεταβολή: η νοοτροπία**

Η σημαντικότερη αλλαγή δεν είναι ούτε οικονομική, ούτε διπλωματική. Είναι ψυχολογική. Για χρόνια, η Βενεζουέλα έμοιαζε παγιδευμένη σε έναν αέναο κύκλο: εκλογές χωρίς εναλλαγή, κρίση χωρίς κάθαρση, διαμαρτυρίες χωρίς αποτέλεσμα. Η αίσθηση αναπόφευκτου είχε κυριαρχήσει.

Σήμερα, ακόμη και οι πιο επιφυλακτικοί παραδέχονται ότι το πλαίσιο έχει μετακινηθεί. Η ξένη παρέμβαση δεν εξελίχθηκε σε πολεμικό σενάριο τύπου Ιράκ. Η μετάβαση – προς το παρόν – ακολουθεί έναν πιο ελεγχόμενο ρυθμό, με διπλωμάτες και ενεργειακούς διαπραγματευτές να πρωταγωνιστούν, αντί για πεζοναύτες. Η προσοχή της διεθνούς κοινότητας συνοψίζεται στη φράση: «χωρίς βιασύνη, χωρίς δισταγμό».

Δύο μήνες μετά τη σύλληψη του Μαδούρο, η Βενεζουέλα δεν είναι ακόμη δημοκρατία. Δεν έχει ανακτήσει την οικονομική της ισχύ. Δεν έχει θεραπεύσει τις πληγές της δεκαετούς αυταρχικής διακυβέρνησης. Όμως, έχει εγκαταλείψει – έστω και προσωρινά – τη βεβαιότητα της στασιμότητας. Η πραγματική αλλαγή δεν βρίσκεται στους αριθμούς παραγωγής πετρελαίου, ούτε στις διπλωματικές κινήσεις και τις φωτογραφίες για τα μέσα. Βρίσκεται στην αίσθηση ότι το αύριο δεν είναι προκαθορισμένο. Και για μια χώρα που για χρόνια πίστευε ότι «όλα αλλάζουν για να μείνουν ίδια», αυτή ίσως είναι η πιο βαθιά μεταβολή από όλες.