Οι μέλισσες του Αμαζονίου απέκτησαν νομικά δικαιώματα
Ιστορική απόφαση στο Περού αναγνωρίζει την αξία των άκεντρων μελισσών, ανοίγοντας τον δρόμο για την προστασία τους
Μια ιστορική απόφαση στο Περού χορηγεί νομικά δικαιώματα στις άκεντρες μέλισσες του Αμαζονίου, καθιστώντας τες τα πρώτα έντομα παγκοσμίως που απολαμβάνουν τέτοια αναγνώριση. Η απόφαση αυτή, που ελπίζουν οι υποστηρικτές της να αποτελέσει πρότυπο για αντίστοιχες δράσεις σε άλλες χώρες, αναγνωρίζει το δικαίωμα των ενδημικών αυτών ειδών – τα οποία, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές μέλισσες, δεν διαθέτουν κεντρί – να υπάρχουν και να ευημερούν.
Οι άκεντρες μέλισσες, που καλλιεργούνται από ιθαγενείς πληθυσμούς στον Περουβιανό Αμαζόνιο από την προκολομβιανή εποχή, αποτελούν βασικούς επικονιαστές του τροπικού δάσους. Ο ρόλος τους είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την υγεία των οικοσυστημάτων. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές από την κλιματική αλλαγή, την αποψίλωση των δασών, τη χρήση φυτοφαρμάκων, καθώς και τον ανταγωνισμό από ευρωπαϊκές και αφρικανοποιημένες μέλισσες. Επιστήμονες και ακτιβιστές αγωνίζονται εδώ και χρόνια για την ένταξή τους σε διεθνείς λίστες προστασίας.
«Αυτός ο κανονισμός σηματοδοτεί σημείο καμπής στη σχέση μας με τη φύση», δήλωσε η Constanza Prieto του Earth Law Center. «Καθιστά τις άκεντρες μέλισσες ορατές, τις αναγνωρίζει ως υποκείμενα δικαιωμάτων και επιβεβαιώνει τον ουσιαστικό τους ρόλο στη διατήρηση των οικοσυστημάτων».
Η πρωτοβουλία βασίστηκε σε πολυετή έρευνα της Rosa Vásquez Espinoza, ιδρύτριας του Amazon Research Internacional. Η Espinoza, χημική βιολόγος, ξεκίνησε τη μελέτη της το 2020, όταν κλήθηκε να αναλύσει το μέλι τους. Το μέλι αυτό χρησιμοποιούνταν από ιθαγενείς κοινότητες κατά την πανδημία, σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε ιατρικές θεραπείες. Η ανάλυση αποκάλυψε εκατοντάδες μόρια με γνωστές βιολογικές και φαρμακευτικές ιδιότητες, όπως αντιφλεγμονώδεις, αντιιικές, αντιβακτηριακές, αντιοξειδωτικές, ακόμη και αντικαρκινικές. Στη συνέχεια, η Espinoza, σε συνεργασία με ιθαγενείς πληθυσμούς, ξεκίνησε αποστολές στον Αμαζόνιο για να καταγράψει τις παραδοσιακές μεθόδους εντοπισμού και εκτροφής των μελισσών.
Οι άκεντρες μέλισσες θεωρούνται τα αρχαιότερα είδη μελισσών στον πλανήτη. Περίπου οι μισές από τις 500 γνωστές παγκοσμίως ζουν στον Αμαζόνιο, όπου επικονιάζουν πάνω από το 80% της χλωρίδας, συμπεριλαμβανομένων καλλιεργειών όπως το κακάο, ο καφές και το αβοκάντο. Έχουν επίσης βαθιά πολιτισμική και πνευματική σημασία για τους ιθαγενείς Asháninka και Kukama-Kukamiria.
«Μέσα στην άκεντρη μέλισσα ζει η παραδοσιακή γνώση των ιθαγενών μας», δήλωσε ο Apu Cesar Ramos, πρόεδρος της EcoAshaninka. «Η άκεντρη μέλισσα υπάρχει από αμνημονεύτων χρόνων και αντικατοπτρίζει τη συνύπαρξή μας με το δάσος».
Στην πράξη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μέλισσες γίνονται όλο και πιο δυσεύρετες. Κάτοικοι ανέφεραν ότι ενώ παλαιότερα τις εντόπιζαν σε μισή ώρα περπάτημα, πλέον απαιτούνται ώρες. Επιπλέον, οι χημικές αναλύσεις εντόπισαν ίχνη φυτοφαρμάκων στο μέλι τους, ακόμη και σε περιοχές μακριά από βιομηχανική γεωργία.
Η έλλειψη επίσημης αναγνώρισης δυσχέραινε την εξασφάλιση χρηματοδότησης για έρευνα. Μέχρι πρόσφατα, στο Περού αναγνωρίζονταν επίσημα μόνο οι ευρωπαϊκές μέλισσες, που εισήχθησαν τον 16ο αιώνα. Το 2023, ξεκίνησε έργο χαρτογράφησης της εξάπλωσης και της οικολογίας των άκεντρων μελισσών, στοιχεία κρίσιμα για τη νομοθετική τους αναγνώριση. Η έρευνα ανέδειξε τη σύνδεση μεταξύ αποψίλωσης και μείωσης των πληθυσμών, συμβάλλοντας στην ψήφιση νόμου το 2024 που αναγνώρισε τις άκεντρες μέλισσες ως ενδημικά είδη του Περού. Παράλληλα, καταγράφηκε ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από τις αφρικανοποιημένες μέλισσες, που φαίνεται να εκτοπίζουν τις άκεντρες από τους φυσικούς τους βιότοπους.