Διπλωματικές συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν στο Ομάν: Το αγκάθι του εμπλουτισμού ουρανίου
Η Ουάσινγκτον επιμένει σε «μηδενικό εμπλουτισμό», ενώ η Τεχεράνη υπερασπίζεται το «αναφαίρετο δικαίωμά» της, με τις συνομιλίες να βρίσκονται σε αδιέξοδο.
Στη Μουσκάτ του Ομάν, οι αντιπροσωπείες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν συναντήθηκαν την Παρασκευή, σε μια προσπάθεια να βρεθεί κοινό έδαφος και να αποτραπεί μια νέα στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν, την οποία απειλεί εδώ και περίπου 1,5 μήνα ο Ντόναλντ Τραμπ. Οι συνομιλίες, που διήρκησαν περίπου πέντε ώρες, επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, με βασικό θέμα συζήτησης τον αριθμό “μηδέν”.
Ο Ντόναλντ Τραμπ θέτει ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία μηδενική ποσότητα ουρανίου να επιτρέπεται στο Ιράν να εμπλουτίσει. Ο εμπλουτισμός είναι η κρίσιμη διαδικασία κατά την οποία το ουράνιο ενισχύεται, καθιστάμενο κατάλληλο είτε για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας είτε για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Η σκληρή αυτή θέση, γνωστή ως πολιτική “μηδενικού εμπλουτισμού”, έχει δηλωθεί εμφατικά από τον ειδικό απεσταλμένο του προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος τόνισε ότι “δεν μπορούμε να επιτρέψουμε ούτε 1% δυνατότητας εμπλουτισμού”.
Αντιθέτως, η Τεχεράνη ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί ποτέ να αποδεχθεί μια τέτοια απαίτηση, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει δικαίωμα να εμπλουτίζει πυρηνικό υλικό βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων. Αυτό το επιχείρημα, που αντανακλά την εθνική υπερηφάνεια και την πολυετή προσπάθεια για ένα πυρηνικό πρόγραμμα που θεωρείται σύμβολο ιρανικής ανεξαρτησίας, προβάλλεται σθεναρά από τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος χαρακτήρισε το δικαίωμα εμπλουτισμού “αδιαπραγμάτευτο”.
Η απόλυτη φύση αυτών των δύο θέσεων καθιστά τον συμβιβασμό εξαιρετικά δύσκολο, σύμφωνα με ειδικούς. Ορισμένοι προειδοποιούν ότι η επιμονή του Τραμπ στον μηδενικό εμπλουτισμό ισοδυναμεί με “δηλητηριώδες χάπι” που οδηγεί στην αποτυχία των συνομιλιών. “Αν ο Τραμπ επιμείνει στον μηδενικό εμπλουτισμό, δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία”, δήλωσε η Κέλσι Ντάβενπορτ από την Ένωση Ελέγχου Όπλων, τονίζοντας ότι “το Ιράν δεν πρόκειται να παραιτηθεί από κάτι που θεωρεί εθνικό του δικαίωμα”.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι συνομιλίες, που αναμένεται να επαναληφθούν τις επόμενες ημέρες, επικεντρώνονται αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα. Πολλοί επικριτές του Ιράν εντός της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κογκρέσου επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει περιορισμούς και σε άλλες ιρανικές δραστηριότητες, όπως το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα και η στήριξη ένοπλων οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Παρότι ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τις επαφές “καλή αρχή”, αυτές διεξάγονται σε κλίμα απειλών από τον Τραμπ, ο οποίος έχει ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, εναλλάσσοντας τη ρητορική έντασης με την επίδειξη διάθεσης για διπλωματία. Οι προηγούμενες συνομιλίες είχαν διακοπεί τον Ιούνιο, ενώ ο Τραμπ έχει ανανεώσει τις απειλές του μετά την καταστολή διαδηλώσεων στο Ιράν, αφήνοντας να εννοηθεί ότι πρόκειται για την τελευταία ευκαιρία της Τεχεράνης για συμφωνία πριν από νέες επιθέσεις.
Ακόμη και ειδικοί που θεωρούν ότι ο Τραμπ θα έπρεπε να αποδεχθεί το ιρανικό “δικαίωμα” εμπλουτισμού, αναγνωρίζουν ότι το επιχείρημα αυτό είναι προβληματικό, καθώς οι Ιρανοί ηγέτες το προβάλλουν εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία του 2015, γεγονός που οδήγησε το Ιράν στην επιτάχυνση του πυρηνικού του προγράμματος.
Η ιρανική αξίωση για τον εμπλουτισμό βασίζεται στο άρθρο IV της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση, που αναγνωρίζει το “αναφαίρετο δικαίωμα” για ειρηνικούς σκοπούς. Ωστόσο, οι δυτικές χώρες αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία, βλέποντας ενδείξεις στρατιωτικών προθέσεων. “Αν πιστεύεις ότι το πρόγραμμα είναι απολύτως ειρηνικό, τότε υπάρχει νόμιμος ισχυρισμός δικαιώματος εμπλουτισμού. Αν πιστεύεις ότι αποτελεί κάλυψη για την απόκτηση πυρηνικού όπλου, τότε αυτό το δικαίωμα δεν υφίσταται”, δήλωσε ο Γκάρι Σέιμορ, πρώην σύμβουλος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
Η συμφωνία του 2015 απέφυγε να ξεκαθαρίσει το ζήτημα, επιτρέποντας περιορισμένο εμπλουτισμό χωρίς ρητή αναγνώριση δικαιώματος. Εκτιμάται ότι η απαίτηση για μηδενικό εμπλουτισμό μπορεί να καταδικάσει σε αποτυχία τις συνομιλίες, αν και είναι πιθανό το Ιράν, υπό την πίεση, να αποδεχθεί προσωρινή αναστολή.
Πέρα από το ζήτημα του εμπλουτισμού, παραμένουν σοβαρά εμπόδια, όπως η πίεση για περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα, τη στήριξη της τρομοκρατίας και τη “μεταχείριση του ίδιου του ιρανικού λαού”, σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο.