Puerto Naos: Επιστροφή στην κανονικότητα με πρωτοποριακό σύστημα παρακολούθησης διοξειδίου του άνθρακα
Μετά από σχεδόν δύο χρόνια εκκένωσης λόγω ηφαιστειακής δραστηριότητας, η παραλία στα Κανάρια Νησιά υποδέχεται ξανά τουρίστες, χάρη σε ένα υπερσύγχρονο δίκτυο ανίχνευσης CO₂.
Σχεδόν δύο χρόνια μετά την ερήμωση που επέφερε η έκρηξη του ηφαιστείου Cumbre Vieja, η παραλία Puerto Naos στο νησί Λα Πάλμα των Καναρίων Νήσων ανοίγει ξανά τις πόρτες της στους τουρίστες, σηματοδοτώντας την επιστροφή στην κανονικότητα. Η επαναφορά της ζωής στην περιοχή δεν οφείλεται μόνο στην υποχώρηση της ηφαιστειακής δραστηριότητας, αλλά κυρίως στην εγκατάσταση ενός εκτεταμένου και πρωτοποριακού δικτύου παρακολούθησης επικίνδυνων επιπέδων διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), του μεγαλύτερου του είδους του παγκοσμίως.
Η εκκένωση της περιοχής είχε τεθεί σε εφαρμογή τον Σεπτέμβριο του 2021, όταν η έκρηξη του ηφαιστείου Cumbre Vieja οδήγησε την λάβα να κατευθυνθεί προς το Puerto Naos και το γειτονικό ψαροχώρι La Bombilla. Περισσότεροι από 1.000 κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Λίγους μήνες αργότερα, οι επιστήμονες εντόπισαν μια νέα, λιγότερο ορατή αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη απειλή: την απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα από το υπέδαφος, ως άμεση συνέπεια της σεισμικής δραστηριότητας που προκάλεσε η έκρηξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κατά τη διάρκεια της εκκένωσης, οι συγκεντρώσεις CO₂ έφτασαν τα 480.000 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm), ξεπερνώντας κατά πολύ τα αποδεκτά όρια. Η σοβαρότητα της κατάστασης έγινε εμφανής με τον θάνατο ζώων σε κλειστούς χώρους, όπως γκαράζ και υπόγεια.
Αντιμέτωπες με αυτή την πρωτοφανή πρόκληση, οι ισπανικές αρχές και επιστημονικοί φορείς ανέλαβαν δράση το 2022, εγκαινιάζοντας το πρόγραμμα Alerta CO₂. Με προϋπολογισμό 4 εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτούμενο από το ισπανικό κράτος, ο στόχος ήταν η συνεχής και μαζική παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα σε κατοικίες, επιχειρήσεις και δημόσιους χώρους. Σήμερα, περισσότερα από 1.300 συστήματα ανίχνευσης CO₂ είναι ενεργά σε Puerto Naos και La Bombilla, καθιστώντας τις δύο κοινότητες τις πλέον παρακολουθούμενες παγκοσμίως ως προς αυτό το αέριο. Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται σε πραγματικό χρόνο, ενώ ειδικά πρωτόκολλα ενεργοποιούνται όταν τα επίπεδα CO₂ ξεπερνούν τα 1.000 ppm για περισσότερο από 30 λεπτά.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι υπηρεσίες πολιτικής προστασίας επικοινωνούν άμεσα με τους κατοίκους ή τις επιχειρήσεις, παρέχοντας οδηγίες για τον αερισμό των χώρων ή διενεργώντας επιτόπιες επισκέψεις όταν κρίνεται απαραίτητο. Επιπλέον, σε κτίρια με αυξημένο κίνδυνο έχουν εγκατασταθεί ειδικές συσκευές καθαρισμού αέρα, οι οποίες απομακρύνουν το επικίνδυνο αέριο και εισάγουν καθαρό αέρα.
Η εφαρμογή του συστήματος έχει επιτρέψει την επιστροφή περίπου του 80% των κατοίκων στα σπίτια τους. Από τον Δεκέμβριο του 2023, οπότε και επέστρεψαν οι πρώτοι 139 κάτοικοι, ο αριθμός αυξάνεται σταδιακά, με περισσότερα από 900 σπίτια και επιχειρήσεις να έχουν πλέον λάβει άδεια επαναλειτουργίας. Η τουριστική δραστηριότητα ανακάμπτει επίσης. Το μοναδικό ξενοδοχείο της περιοχής, το Meliá La Palma, λειτουργεί ξανά με πλήρη πληρότητα, έχοντας εγκαταστήσει δεκάδες ανιχνευτές CO₂ στους εσωτερικούς του χώρους. Παρότι οι περισσότεροι επισκέπτες δεν αντιλαμβάνονται την παρουσία τους, το σύστημα παραμένει σε συνεχή επιτήρηση.
Παρά τη βελτίωση των συνθηκών, η απειλή δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως. Ορισμένες ζώνες παραμένουν αποκλεισμένες, ενώ υπόγεια και κλειστοί χώροι φέρουν ακόμη προειδοποιητική σήμανση. Οι αρχές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη τρόπος πρόβλεψης για το πότε το έδαφος θα σταματήσει οριστικά να εκπέμπει αέρια, αν και οι μετρήσεις έδειξαν σταθερή υποχώρηση των επιπέδων CO₂ το δεύτερο εξάμηνο του 2024. Εν τω μεταξύ, η περιφερειακή κυβέρνηση της Λα Πάλμα έχει θέσει σε λειτουργία ψηφιακή εφαρμογή, μέσω της οποίας πολίτες και επισκέπτες μπορούν να ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο για τα εξωτερικά επίπεδα CO₂. Το εγχείρημα αυτό θεωρείται ήδη πιλοτικό μοντέλο για άλλες περιοχές παγκοσμίως που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν παρόμοιες περιβαλλοντικές απειλές στο μέλλον.