Διπλωματία και Εντάσεις στον Περσικό Κόλπο: Ιράν και ΗΠΑ σε Τεντωμένο Σχοινί

Δύο περιστατικά που προκάλεσε το Ιράν την Τρίτη εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών δημιούργησαν έντονα ερωτήματα για την πορεία των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται η Wall Street Journal, οι συνομιλίες αναμένεται να διεξαχθούν εντός της εβδομάδας, αφήνοντας ανοιχτό το διπλωματικό κανάλι, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και τις απειλές του κατά της Τεχεράνης. Παράλληλα, το Ιράν φέρεται να προτιμά αλλαγή έδρας για τις διαπραγματεύσεις, από την Τουρκία στο Ομάν, και αλλαγή μορφής τους.

Η ένταση στον Περσικό Κόλπο αυξήθηκε απότομα μετά την κατάρριψη ιρανικού drone που κατευθυνόταν προς το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, ένα πλοίο υπό αμερικανική σημαία κατάφερε να αποφύγει απόπειρα ιρανικών ταχύπλοων να το αναγκάσουν να σταματήσει.

Παρά τα συμβάντα, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν παραμένουν προγραμματισμένες. Σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν τις διεργασίες, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ επρόκειτο να συναντηθούν με Ιρανούς αξιωματούχους την Παρασκευή στην Τουρκία. Ο Τραμπ, αναφερόμενος στο Ιράν, δήλωσε ότι «διαπραγματεύονται, θα ήθελαν να κάνουν κάτι και θα δούμε αν τελικά θα γίνει κάτι».

Αυτές οι δηλώσεις υποδηλώνουν ότι, παρά τις επικίνδυνες εντάσεις στον Περσικό Κόλπο, υπάρχει ακόμα ένα διπλωματικό μονοπάτι για συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και την υποστήριξη περιφερειακών οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν είναι βέβαιη, καθώς Ιρανοί αξιωματούχοι απείλησαν με αποχώρηση από τις συνομιλίες, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να αποχωρήσει και ο ίδιος λόγω των επιθετικών ενεργειών της Τεχεράνης.

Ασαφές παραμένει το κίνητρο του Ιράν για την κλιμάκωση των εντάσεων, ειδικά σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ ενισχύουν την παρουσία τους στην περιοχή. Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, εκτιμά ότι τα περιστατικά ενδέχεται να αντανακλούν αντιδράσεις σκληροπυρηνικών κύκλων της ιρανικής ηγεσίας που αντιτίθενται στις διαπραγματεύσεις.

Τα περιστατικά της Τρίτης περιελάμβαναν την εμφάνιση ιρανικού drone τύπου Shahed-139 κοντά στο αεροπλανοφόρο Lincoln, το οποίο καταρρίφθηκε από αμερικανικό μαχητικό F-35C, παρά τα μέτρα αποκλιμάκωσης. Αργότερα, δύο ιρανικά σκάφη και ένα drone κατευθύνθηκαν προς το δεξαμενόπλοιο Stena Imperative, απειλώντας να το κατασχέσουν. Αμερικανικό αντιτορπιλικό, με αεροπορική υποστήριξη, συνόδευσε το πλοίο σε ασφαλές σημείο.

Κανένα από τα περιστατικά δεν προκάλεσε ζημιές ή τραυματισμούς, ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Σαΐντ Γκολκάρ, αναπληρωτής καθηγητής στο University of Tennessee at Chattanooga, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι αναλαμβάνουν ρίσκο, βασιζόμενοι στην πεποίθηση ότι οι ΗΠΑ δεν θα προχωρήσουν σε ισχυρό πλήγμα.

Στο διπλωματικό μέτωπο, το Ιράν φέρεται να επιθυμεί τη μεταφορά των συνομιλιών από την Τουρκία στο Ομάν, ενώ απορρίπτει τη διεύρυνση της ατζέντας για να συμπεριλάβει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη στήριξη οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς. Η αμερικανική πλευρά, αντίθετα, επιμένει σε παραχωρήσεις σε όλα τα μέτωπα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν βρεθεί κοντά σε στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν στα μέσα Ιανουαρίου, αλλά τότε δεν διέθεταν τις δυνάμεις για ένα αποφασιστικό χτύπημα ή επαρκή άμυνα έναντι πιθανών ιρανικών αντιποίνων. Έκτοτε, η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει την παρουσία της στην περιοχή, ενισχύοντας τις στρατιωτικές της επιλογές.