Η ρητορική του «υποκινητή»: Πώς η εξουσία πολεμά τη διαφωνία

Καθώς πολίτες στις Ηνωμένες Πολιτείες εκφράζουν την αντίθεσή τους στην επιθετική μεταναστευτική πολιτική του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η κυβέρνησή του επιλέγει να αποφεύγει τη λέξη «διαδηλωτές». Αντί αυτής, χρησιμοποιείται ένας πιο βαρύς και φορτισμένος όρος: «agitators», που στα ελληνικά αποδίδεται ως «υποκινητές».

Σύμφωνα με τη ρητορική της κυβέρνησης Τραμπ, η Ρενέ Γκουντ, η γυναίκα που σκοτώθηκε από πράκτορα της ICE στη Μινεσότα κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας, μαζί με τη σύζυγό της, Μπέκα Γκουντ, χαρακτηρίστηκαν ως μέλη «όχλου υποκινητών». Ένας περαστικός, που ακούγεται σε βίντεο να φωνάζει «ντροπή», βαφτίστηκε «υποκινητής, πιθανότατα πληρωμένος». Ακόμη και κάτοικοι της Μινεσότα που εκφράζουν τη θλίψη και την οργή τους για τη δολοφονία μιας γειτόνισσάς τους από ομοσπονδιακές αρχές, αναφέρονται ως «επαγγελματίες υποκινητές».

Η λέξη «agitator» έχει λατινική προέλευση, από το ρήμα «agitāre» που σημαίνει «θέτω σε κίνηση», «ξεσηκώνω» ή «αναταράσσω». Σήμερα, τα λεξικά ορίζουν τον «agitator» ως πρόσωπο που υποκινεί δημόσια διαφωνία ή αναταραχή, ή διεγείρει το δημόσιο αίσθημα γύρω από αμφιλεγόμενα ζητήματα.

Το ποιος ακριβώς «υποκινεί» τη δημόσια αναταραχή, ωστόσο, είναι συχνά ζήτημα οπτικής γωνίας. Στην αμερικανική ιστορία, ο χαρακτηρισμός «agitator» έχει χρησιμοποιηθεί σχεδόν αποκλειστικά από την εξουσία προς εκείνους που αμφισβητούν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων. Όπως σημειώνει ο κοινωνιολόγος Άλντον Μόρις, «χρησιμοποιείται από τους ισχυρούς για να απονομιμοποιήσει πραγματικά αιτήματα περιθωριοποιημένων και καταπιεσμένων ομάδων που ζητούν αλλαγή».

Ιστορικά, οι δουλοκτήτες χαρακτήριζαν έτσι όσους ζητούσαν την κατάργηση της δουλείας, οι μεγιστάνες της βιομηχανίας τους συνδικαλιστές, και οι υποστηρικτές των φυλετικών διακρίσεων τους μαύρους ακτιβιστές για τα πολιτικά δικαιώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι «υποκινητές» έφεραν τον τίτλο τους σαν παράσημο, με το FBI να διατηρεί μάλιστα ειδικό αρχείο διαφωνούντων, αρχικά ως «Rabble Rouser Index» και αργότερα ως «Agitator Index», από το 1967 έως το 1971.

Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, ένας από τους πιο εμβληματικούς «agitators» της αμερικανικής ιστορίας, είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο της απαξίωσης της μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής. Στην «Επιστολή από τη φυλακή του Μπέρμιγχαμ» το 1963, τόνιζε ότι αν οι λευκοί Αμερικανοί απορρίψουν όσους αγωνίζονται ειρηνικά ως «ταραχοποιούς» ή «εξωτερικούς υποκινητές», τότε εκατομμύρια μαύροι πολίτες, από απόγνωση, θα στραφούν σε ακραίες ιδεολογίες, οδηγώντας σε έναν «τρομακτικό φυλετικό εφιάλτη».