Αποσαφήνιση του “συζυγικού καθήκοντος”: Η Γαλλία καταπολεμά τους βιασμούς εντός γάμου
Νέα διακομματική πρόταση νόμου στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση στοχεύει στην εξάλειψη της νομικής ασάφειας και στην πρόληψη της σεξουαλικής βίας εντός του γάμου.
Στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση εξετάζεται αυτή την εβδομάδα μια διακομματική πρόταση νόμου, με στόχο την αποσαφήνιση μιας παλαιάς νομικής ασάφειας και την πρόληψη των βιασμών εντός γάμου. Το νομοσχέδιο διευκρινίζει ρητά ότι στο γαλλικό δίκαιο δεν υφίσταται κανενός είδους «συζυγικό καθήκον» αναφορικά με τις σεξουαλικές σχέσεις.
Σύμφωνα με γαλλικά μέσα ενημέρωσης, το κείμενο, το οποίο υποστηρίζεται από πάνω από 120 βουλευτές, προβλέπει την προσθήκη διάταξης στον Αστικό Κώδικα, η οποία ορίζει ότι «η συμβίωση δεν δημιουργεί καμία υποχρέωση για τους συζύγους να έχουν σεξουαλικές σχέσεις». Παράλληλα, αποκλείεται ρητά η δυνατότητα θεμελίωσης διαζυγίου λόγω υπαιτιότητας με βάση την απουσία ή την άρνηση σεξουαλικών σχέσεων.
Ο στόχος της πρότασης είναι διττός: αφενός να αποσαφηνιστεί το νομικό πλαίσιο στις διαδικασίες διαζυγίου, όπου το επιχείρημα αυτό εξακολουθεί να προβάλλεται σε ορισμένες περιπτώσεις, και αφετέρου να ενισχυθεί η πρόληψη της σεξουαλικής βίας. Σύμφωνα με μελέτες, περίπου οι μισοί βιασμοί ενηλίκων θυμάτων λαμβάνουν χώρα εντός ζευγαριών.
Παρότι ο Αστικός Κώδικας προβλέπει τέσσερις βασικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τον γάμο – πίστη, αλληλοβοήθεια, υποστήριξη και κοινότητα ζωής – δεν αναφέρει πουθενά υποχρέωση σεξουαλικών σχέσεων. Ωστόσο, παλαιότερη νομολογία είχε κατά καιρούς εξισώσει τη συμβίωση με «κοινότητα κλίνης», διατηρώντας την αντίληψη περί ύπαρξης «συζυγικού καθήκοντος».
Χαρακτηριστική είναι υπόθεση του 2019, όταν άνδρας έλαβε διαζύγιο με αποκλειστική ευθύνη της συζύγου του, με την αιτιολογία ότι είχε σταματήσει να έχει σεξουαλικές σχέσεις μαζί του για αρκετά χρόνια. Το 2020, η γυναίκα προσέφυγε στον Άρειο Πάγο χωρίς αποτέλεσμα και στη συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο τον Ιανουάριο του 2025 καταδίκασε τη Γαλλία για το θέμα αυτό.
Οι συντάκτες της πρότασης νόμου υπογραμμίζουν ότι, μέσω της αναγνώρισης του λεγόμενου συζυγικού καθήκοντος, το γαλλικό δίκαιο «νομιμοποίησε de facto τη σεξουαλική πράξη υπό εξαναγκασμό, με την απειλή διαζυγίου λόγω υπαιτιότητας», συμβάλλοντας στη διαιώνιση μιας «κουλτούρας βιασμού».
Η γαλλική κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει τη διαδικασία του κατεπείγοντος για το νομοσχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε ομόφωνα στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων. Η υπερψήφισή του θεωρείται σχεδόν βέβαιη, με τους εισηγητές να εκφράζουν την ελπίδα ότι θα εισαχθεί σύντομα στη Γερουσία και θα έχει τεθεί σε ισχύ πριν από το καλοκαίρι του 2026.