Η προειδοποίηση του Κάρνεϊ: Η ιστορία Θουκυδίδη φωτίζει τη σύγχρονη γεωπολιτική ρήξη

Ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ, κατά την ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, δεν εστιάστηκε σε στατιστικά ή τεχνοκρατικές αναλύσεις, αλλά παρέπεμψε στον Θουκυδίδη, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα προειδοποίησης. Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης της χώρας του, στην εκτενή του ομιλία, άσκησε σφοδρή κριτική στον κόσμο που οραματίζεται ο Ντόναλντ Τραμπ, αντλώντας έμπνευση από τον Θουκυδίδη και τον Βάτσλαβ Χάβελ, για να τονίσει ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται «σε μια περίοδο ρήξης, όχι μετάβασης».

Ο Κάρνεϊ υπογράμμισε ότι ένα σύστημα βασισμένο σε κανόνες διαβρώνεται όταν οι συμμαχίες δεν καθορίζονται από την ταυτότητα, αλλά από το προσωπικό συμφέρον. Επικαλέστηκε την τοποθέτηση του Θουκυδίδη, «οι ισχυροί πράττουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι πρέπει», παραπέμποντας στην επίθεση των Αθηναίων κατά της Μήλου κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, προκειμένου να την εντάξουν στην αθηναϊκή συμμαχία.

Αυτή η ιστορική αναφορά φαίνεται να πυροδότησε συγκρίσεις με τη σύγχρονη εποχή, και συγκεκριμένα με τη συζήτηση περί της στρατηγικής αξίας της Γροιλανδίας και τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Η αρχαία Αθήνα, το 416 π.Χ., αντιμετωπίζοντας παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, βασιζόταν στο δίκτυο συμμαχιών της, τη Συμμαχία της Δήλου, μια δομή που σε διάρκεια θυμίζει το σύγχρονο ΝΑΤΟ.

Η Μήλος, ένα νησί χωρίς στρατό και για χρόνια ουδέτερο, κρίθηκε από την Αθήνα ως κρίσιμο στρατηγικό σημείο λόγω της γεωγραφικής του θέσης, η οποία ενίσχυε την προβολή της αθηναϊκής ισχύος στη Μεσόγειο. Η Αθήνα δεν αποδεχόταν πλέον την ουδετερότητα της Μήλου. Όταν η αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε την υποταγή της, οι Μήλιοι επικαλέστηκαν τη λογική και το δίκαιο. Η απάντηση των Αθηναίων, «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει», έμεινε στην ιστορία. Η κατάληψη της Μήλου, παρά τα προσωρινά κέρδη, υπονόμευσε τις αθηναϊκές συμμαχίες, οδηγώντας στην κατάρρευση της αθηναϊκής αυτοκρατορίας μέσα σε μια δεκαετία. Το επεισόδιο, γνωστό ως «Διάλογος των Μηλίων με τους Αθηναίους», αποτελεί μέχρι σήμερα διδακτικό παράδειγμα του πώς η ισχύς, όταν στρέφεται εναντίον των συμμάχων, μπορεί να είναι αυτοκαταστροφική.

Η ιστορική αυτή παραβολή έγινε επίκαιρη με τις πρόσφατες τοποθετήσεις του Λευκού Οίκου σχετικά με τη Γροιλανδία. Ο Στίβεν Μίλερ, ανώτερος σύμβουλος του προέδρου Τραμπ, δήλωσε ότι «ο πραγματικός κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη και την ισχύ», παραγκωνίζοντας τις διεθνείς ισορροπίες. Η δήλωση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις, υπογραμμίζοντας το μήνυμα που εστάλη στους συμμάχους των ΗΠΑ.

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι σήμερα το ισχυρότερο κράτος, όπως και η Αθήνα στην αρχαιότητα, η Ιστορία διδάσκει ότι η μακροχρόνια ισχύς βασίζεται στη συναίνεση και την εμπιστοσύνη, όχι μόνο στην ωμή δύναμη. Όπως ο Θουκυδίδης θα έλεγε, μια δύναμη μπορεί να καταλάβει εδάφη, αλλά μόνο εκείνη που διατηρεί τους συμμάχους της μπορεί να αντέξει στον χρόνο. Η αναφορά του Κάρνεϊ στον Θουκυδίδη, κατά την ομιλία του στο Νταβός, δεν ήταν απλώς ρητορικό σχήμα, αλλά μια σοβαρή προειδοποίηση για τον κόσμο που βρίσκεται σε ρήξη με την παλιά διεθνή τάξη και την πεποίθηση ότι οι κανόνες από μόνοι τους μπορούν να περιορίσουν την ισχύ.