Το Νταβός, η παγκόσμια ματαιοδοξία και οι σκιές του Τραμπ

Στο αλπικό Νταβός, το χιόνι, αντί για αθωότητα, γίνεται σκηνικό για ομιλίες, πάνελ και στρογγυλά τραπέζια, όπου πρωταγωνιστούν καλοσιδερωμένα κοστούμια. Η ειρωνεία είναι ότι η παράσταση της αποστειρωμένης πρόζας που ανεβαίνει ετησίως εκεί δεν έχει θεατές, μόνο πρωταγωνιστές. Φέτος, σε έναν κόσμο γεμάτο μονομερείς απειλές και εκβιασμούς, το κεντρικό θέμα επί σκηνής ήταν το «πνεύμα διαλόγου».

Ο μεγάλος σταρ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του 2026 ήταν, όπως ήταν αναμενόμενο, ο εν ενεργεία Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ. Έφτασε στις πλαγιές του ελβετικού καντονιού Γκράουμπουντεν σαν αστραφτερή πινακίδα νέον, έτοιμος να διαφημίσει τον εαυτό του σε μια παγκόσμια έκθεση ματαιοδοξίας. Δεν θα ανέβαινε στις Άλπεις αν δεν ήταν σίγουρος ότι οι κορυφές τους θα υποκλίνονταν στο περιαυτολογικό του σόου. Πέρυσι, ως ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ, πέρασε από το ίδιο χωριό σαν ολέθρια χιονοθύελλα, και επανέλαβε την εμφάνισή του ασυγκράτητος φέτος.

Από το βήμα του συνεδριακού κέντρου του Νταβός, εκφώνησε μια μακροσκελή ομιλία με τον συνήθη αναιδή, προκλητικό και συγκρουσιακό του τόνο. Μεταξύ άλλων αυτοεγκωμιαστικών επιτευγμάτων, τόνισε αιχμηρά: «Χωρίς τις ΗΠΑ δεν θα υπήρχαν οι χώρες σας. Χωρίς εμάς, αυτή τη στιγμή θα μιλούσατε, ίσως, όλοι γερμανικά και ιαπωνικά. Χωρίς εμένα και όλα όσα έκανα το 2019 δεν θα είχατε ΝΑΤΟ». Το ακροατήριο, αμήχανο έως σοκαρισμένο από τις προσβολές του, τήρησε σχεδόν πένθιμη σιωπή. Ο ίδιος, ακάθεκτος, συνέχισε να εκτοξεύει μπαράζ πυροτεχνημάτων. Υπονόησε περιφρονητικά ότι οι Ευρωπαίοι είναι αχάριστοι, κατηγορώντας τους ότι έχουν εκτροχιαστεί παίρνοντας τον «στραβό δρόμο», όπως ο ίδιος εννοεί τον ίσιο, χωρίς μετανάστες και ακροαριστερούς. Τους παρότρυνε να ασχοληθούν ενεργά με την Ουκρανία, καθώς η δική του χώρα χωρίζεται από έναν ωκεανό από τη Γηραιά Ήπειρο. Δεν παρέλειψε, ακόμη, να τους υπενθυμίσει, εμμέσως πλην σαφώς, μνησίκακα ότι «αν πείτε όχι για τη Γροιλανδία, θα το θυμόμαστε».

**Σημαίες στη Γροιλανδία**
Το σημείο που προκαλούσε έντονη νευρικότητα στους Ευρωπαίους συμμάχους του, ήταν η εμμονή του με τη Γροιλανδία. Ο Τραμπ, όλο το Σαββατοκύριακο πριν την άφιξή του στο Νταβός, είχε κατακλύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με memes που απεικόνιζαν αμερικανικές σημαίες καρφωμένες στη Γροιλανδία, αρνούμενος να αποκλείσει στρατιωτική επέμβαση για την προσάρτησή της. Ξαφνικά, όμως, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, έκανε μια θεαματική κολοτούμπα. Αφού επισήμανε ότι δεν υπάρχει «τίποτα κακό» στο να αποκτά η Αμερική εδάφη και μπέρδεψε τη Γροιλανδία με την Ισλανδία, εξήγγειλε ανακουφιστικά ότι «δεν θα χρησιμοποιήσουμε βία για να πάρουμε τη Γροιλανδία». Ενσωματώνοντας σε έναν χαρακτήρα τον ρόλο του καλού και του κακού ανακριτή, αφού τάραξε λεκτικά τους Ευρωπαίους, τους καταπράυνε με την απόσυρση των προαναγγελθέντων τιμωρητικών δασμών εις βάρος τους.

Η αιφνίδια ακροβατική μεταστροφή του οφειλόταν και στο γεγονός ότι η πολεμοχαρή του συμπεριφορά είχε προκαλέσει κλονισμό στις παγκόσμιες αγορές, εξαλείφοντας πάνω από 1,2 τρισ. δολάρια σε αξία μόνο στον δείκτη S&P 500. Ο ίδιος, ως μεγιστάνας των ακινήτων, καταλάβαινε καλύτερα από εκατό διακηρύξεις τι σημαίνει ζημιά. Παρ’ όλα αυτά, οι παρευρισκόμενοι τον χειροκρότησαν χλιαρά. Αρκετά μέλη της παγκόσμιας επιχειρηματικής ελίτ, καθώς και επιφανείς κυβερνητικοί ηγέτες, δεν παρακολούθησαν καν την ομιλία του. Μερικοί αποχώρησαν πριν τελειώσει, ενώ άλλοι, παρότι επισήμως καλεσμένοι, σνόμπαραν το δείπνο που διοργανώθηκε προς τιμήν του. Η ρηχή αξιοπιστία του αυταρχικού στις διεθνείς υποθέσεις Τραμπ έμοιαζε να καταβυθίζεται. Το υποτιθέμενο «πνεύμα διαλόγου» έμεινε μετέωρο, προειδοποιώντας ότι έρχονται χειρότερα στις συνομιλίες διεθνούς συνεννόησης, ιδιαίτερα όταν η αποσύνδεση μεταξύ λόγων και χειρισμών δεν αποτέλεσε ποτέ πρόβλημα για τον άστατο Αμερικανό πρόεδρο.

**Εκδηλες ανησυχίες**
Το κλίμα ανάμεσα στους προσερχόμενους στο Νταβός ήταν βαρύ. Στα πολυτελή ξενοδοχεία, ο αναβρασμός ήταν διάχυτος. Οι φυσαλίδες της σαμπάνιας στα σαλόνια τους δεν φάνταζαν επαρκείς για να γαληνεύσουν τις έκδηλες ανησυχίες της εκλεκτής ομήγρης, αποτελούμενης από επιφανείς προσωπικότητες, ισχυρούς πολιτικούς ηγέτες και αρχηγούς κρατών. Δεν ήταν μόνο ότι οι διατλαντικές αμυντικές σχέσεις βρίσκονταν σε οριακό σημείο. Το κυρίαρχο ήταν ότι η προηγούμενη σταθερότητα στις διεθνείς σχέσεις μετακινούνταν προς την επιβολή μιας απρόσμενα προσαρμοστικής κανονικότητας, όπως αυτή που ευαγγελιζόταν το σκληροπυρηνικό επιτελείο του Τραμπ, με την πεποίθηση ότι ο κόσμος κυβερνάται με ισχύ και απειλές, όχι με δικαιοσύνη.

Οι διοργανωτές, επίμονα, προσπαθούσαν να πείσουν τους περίπου τρεις χιλιάδες συμμετέχοντες ότι το φόρουμ είναι ανεξάρτητο, με αμερόληπτη ατζέντα και συνεπές στις παγκόσμιες ευθύνες. Διακήρυτταν ότι δεν είχαν καμία πρόθεση να εναρμονιστούν με την πλατφόρμα της κραυγαλέας ρητορικής και την αντιδραστική ιδεολογία του ακροδεξιού κινήματος MAGA. Ωστόσο, η παγκόσμια βιτρίνα του Νταβός κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη έμοιαζε να ραγίζει για πρώτη φορά, πιθανώς ως συμβιβασμός για να αποφευχθεί η σύγκρουση με τον Τραμπ, ο οποίος θεωρεί την κλιματική αλλαγή ως «τη μεγαλύτερη απάτη στον κόσμο».

**Σκάνδαλα αδιαφάνειας**
Για πρώτη φορά, ο ιδρυτής του φόρουμ, Κλάους Σβαμπ, δεν έδωσε το «παρών» στην ετήσια σύνοδο, ύστερα από 55 χρόνια. Είχε κατηγορηθεί, μαζί με τη σύζυγό του, για οικονομικά σκάνδαλα αδιαφάνειας και καταχρήσεις, ενώ λάμβανε 1 εκατομμύριο ελβετικά φράγκα ετησίως, παρόλο που το μη κερδοσκοπικό συνέδριο είχε αποκομίσει περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια από συνδρομές. Ο Σβαμπ ήταν από τους πρωτεργάτες που μετέτρεψαν το ορεινό χωριό σε τόπο συνωστισμού και αληθινό φρούριο, με οδοφράγματα, αυστηρούς ελέγχους και ελεύθερους σκοπευτές.

Αυτό το μικρό, προσωρινό κακό για τον φιλόδοξο Σβαμπ, που βάφτιζε τα συμφεροντολογικά εμπορικά νταραβέρια ως επωφελή παγκόσμια οράματα, δεν μπόρεσε να επισκιάσει το γεγονός ότι από αυτές τις ιδιωτικές συνεδρίες προέκυψαν και επωφελή αποτελέσματα. Το 1988, στη συνάντηση μεταξύ του Ανδρέα Παπανδρέου και του Τουργκούτ Οζάλ, υπογράφηκε η Διακήρυξη του Νταβός, η οποία βοήθησε την Ελλάδα και την Τουρκία να απομακρυνθούν από το χείλος μιας ένοπλης σύγκρουσης. Πέντε μήνες αργότερα, ο Έλληνας πρωθυπουργός παραδέχτηκε στη Βουλή «mea culpa» για την αναγνώριση ελληνοτουρκικών διαφορών πέραν της υφαλοκρηπίδας και τη μη συζήτηση του Κυπριακού.

Ο Σβαμπ, ωστόσο, δεν ήταν πάντα τυχερός στις ζυμώσεις για διεθνείς λύσεις. Το 2013, είχε υποδεχτεί ενθαρρυντικά τον Ρώσο πρωθυπουργό Ντμίτρι Μεντβέντεφ, μόλις έναν χρόνο πριν οι ρωσικές δυνάμεις εισβάλουν στην Κριμαία. Η παγκοσμιοποίηση, όπου το φόρουμ έβλεπε κάθε αρχηγό κράτους ως πιθανό εμπορικό εταίρο, αμβλύνε το ένστικτό του για την εξονυχιστική ανίχνευση γεωπολιτικών απειλών.

Στο διαχρονικό πόστο του Σβαμπ, νέος προσωρινός συμπρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του φόρουμ, μαζί με τον αντιπρόεδρο της Roche, Αντρέ Χόφμαν, διορίστηκε ο Λάρι Φινκ. Ο διευθύνων σύμβουλος της BlackRock, μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων στον κόσμο, αναφέρθηκε στην απεριόριστη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία κινδυνεύει να πλήξει τις εργατικές και επαγγελματικές τάξεις. Προειδοποίησε ότι η εξάπλωσή της θα μπορούσε να είναι η επόμενη μεγάλη αποτυχία του καπιταλισμού.

Την ίδια ώρα που ο επικεφαλής του χρηματοπιστωτικού γίγαντα αγόρευε, δεκάδες ιδιωτικά τζετ προσγειώνονταν στο αεροδρόμιο της Ζυρίχης. Οι λιμουζίνες των άρτι αφιχθέντων πλημμύριζαν τη Promenade του Νταβός. Οι διαμαρτυρόμενοι κατήγοροι επισήμαναν την αντίφαση: πώς γίνεται οι δισεκατομμυριούχοι που μολύνουν τον αέρα και το έδαφος να επιθυμούν έναν πλανήτη απαλλαγμένο από την κλιματική αλλαγή; Πώς αυτοί που προκαλούν τα προβλήματα, θέλουν να βρουν τρόπους για την επίλυσή τους; Οι διαδηλωτές, αναρωτιόνταν πού βρίσκουν την όρεξη οι προνομιούχοι να μιλούν για παγκόσμια φτώχεια, σε έναν τόπο όπως το Νταβός, όπου δεν υπάρχει φτωχός ούτε για δείγμα.

**Διαδηλώσεις**
Ανήμερα των εγκαινίων του φετινού φόρουμ, έξω από το συνεδριακό κέντρο, ακτιβιστές, επικεφαλής ΜΚΟ και μέλη της κοινωνίας των πολιτών διαμαρτύρονταν με το σύνθημα «η φιλανθρωπία είναι το πλυντήριο της ένοχης συνείδησης των κυρίαρχων του κόσμου». Ήταν το δικό τους μέτωπο αντίστασης κατά του υπερβολικού πλούτου που, κατά τη γνώμη τους, μολύνει την πολιτική, οδηγεί στον κοινωνικό αποκλεισμό και τροφοδοτεί την κλιματική κρίση. Μέσα, όμως, στην αίθουσα, διαμορφωνόταν μια γραμμή άμυνας στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ. Αρκετοί ομιλητές σκιαγράφησαν την οξυμένη αντίθεσή τους στο πλέγμα διεθνών σχέσεων που θέλει να επιβάλει κυριαρχικά ο Τραμπ. Η αμφισβήτησή του ήρθε από τη μεριά ηγετών όπως ο Εμανουέλ Μακρόν.