Η σημασία των συμμαχιών και ο κίνδυνος της ωμής δύναμης, από την αρχαία Ελλάδα στη Γροιλανδία

Η αξία των συμμαχιών για τη διατήρηση της διεθνούς ισχύος, καθώς και οι κίνδυνοι που εγκυμονεί η επιβολή ωμής δύναμης, αναλύονται μέσα από παραδείγματα της αρχαίας Ελλάδας και συνδέονται με τις σημερινές γεωπολιτικές εξελίξεις, εστιάζοντας στη Γροιλανδία. Το αμερικανικό δίκτυο CNN παραλληλίζει την στάση της αρχαίας Αθήνας απέναντι στη Μήλο, όπως την περιέγραψε ο Θουκυδίδης, με τη σύγχρονη συζήτηση περί της στρατηγικής αξίας της Γροιλανδίας και του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Το 416 π.Χ., η Αθήνα βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη. Παρότι διέθετε ισχυρό στρατό και ναυτικό, το πραγματικό της πλεονέκτημα δεν ήταν η στρατιωτική ισχύς, αλλά το εκτεταμένο δίκτυο συμμαχιών που είχε οικοδομήσει με δεκάδες μικρότερες πόλεις-κράτη, τη Συμμαχία της Δήλου. Η συμμαχία αυτή λειτουργούσε ήδη για περίπου 70 χρόνια, μια διάρκεια που θυμίζει εντυπωσιακά το ΝΑΤΟ, τη μακροβιότερη και πιο επιτυχημένη αμυντική συμμαχία της σύγχρονης εποχής.

Την ίδια χρονιά, η Αθήνα έκρινε ότι το νησί της Μήλου αποτελούσε κρίσιμο στρατηγικό σημείο. Η Μήλος δεν διέθετε στρατό και για πολλά χρόνια διατηρούσε ουδέτερη στάση. Ωστόσο, η γεωγραφική της θέση βρισκόταν στο σταυροδρόμι σημαντικών θαλάσσιων διαδρομών, οι οποίες ενίσχυαν την προβολή της αθηναϊκής ισχύος στη Μεσόγειο. Για την Αθήνα, η ουδετερότητα έπαψε πλέον να θεωρείται αποδεκτή.

Όταν αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε από τους Μήλιους να υποταχθούν, εκείνοι απάντησαν επικαλούμενοι τη λογική, το δίκαιο και τις ίδιες τις αξίες της Αθήνας. Η απάντηση των Αθηναίων έμεινε στην Ιστορία: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει». Η Μήλος καταλήφθηκε, όμως το τίμημα αποδείχθηκε βαρύ. Η χρήση βίας υπονόμευσε τις συμμαχίες της Αθήνας, οι οποίες άρχισαν να διαλύονται. Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, η αθηναϊκή αυτοκρατορία κατέρρευσε.

Το επεισόδιο, γνωστό ως «Διάλογος των Μηλίων με τους Αθηναίους», καταγράφεται από τον Θουκυδίδη και εξακολουθεί να διδάσκεται ως παράδειγμα του πώς η ισχύς, όταν στρέφεται ενάντια στους συμμάχους, μπορεί να αποδειχθεί αυτοκαταστροφική.

Η ιστορική αυτή παραβολή επανήλθε στο προσκήνιο τις τελευταίες ημέρες, μετά τις τοποθετήσεις του Λευκού Οίκου για τη Γροιλανδία. Σε συνέντευξή του στο CNN, ο ανώτερος σύμβουλος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, περιέγραψε με ωμό τρόπο τη λογική της αμερικανικής κυβέρνησης.

Μιλώντας στον Τζέικ Τάπερ, υποστήριξε ότι «ο πραγματικός κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη και την ισχύ», αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις διεθνείς ισορροπίες και τις συμμαχίες. Η δήλωση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις, όχι τόσο για το περιεχόμενό της, όσο για το μήνυμα που εξέπεμπε προς τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σήμερα το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά. Όμως αυτό ίσχυε και για την Αθήνα στην αρχαιότητα. Και όπως τότε η Σπάρτη δεν απείχε πολύ από την αθηναϊκή ισχύ, έτσι και σήμερα η Κίνα πλησιάζει σταθερά τις ΗΠΑ σε κρίσιμους τομείς.

Η Γροιλανδία δεν αποτελεί νέα υπόθεση για την Ουάσιγκτον. Από τον 19ο αιώνα, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν αναγνωρίσει τη στρατηγική της αξία. Μετά την αγορά της Αλάσκας, ο τότε υπουργός Εξωτερικών Ουίλιαμ Σιούαρντ είχε στραφεί και προς τη Γροιλανδία, χωρίς όμως αποτέλεσμα.

Το 1946, στην αυγή του Ψυχρού Πολέμου, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό για την αγορά του νησιού. Η προσφορά απορρίφθηκε, αλλά οδήγησε σε κάτι πιο ουσιαστικό: μια αμυντική συμφωνία που έδινε στις Ηνωμένες Πολιτείες πλήρη και απεριόριστη στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία. Η συμφωνία αυτή, που επικυρώθηκε το 1951, ισχύει μέχρι σήμερα.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν δεκάδες βάσεις στο νησί. Σήμερα υπάρχει μόνο μία, όχι λόγω περιορισμών, αλλά επειδή η στρατηγική ανάγκη έχει αλλάξει.