Λογοκρισία σε αρχαίο κείμενο στις ΗΠΑ: Το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα στο στόχαστρο

Το 2026, ένα απροσδόκητο περιστατικό έλαβε χώρα στο Τμήμα Φιλοσοφίας του δημόσιου Πανεπιστημίου Texas A&M. Ο επικεφαλής του τμήματος ενημέρωσε μέσω e-mail τον καθηγητή Μάρτιν Πίτερσον ότι αποσπάσματα από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα έπρεπε να αφαιρεθούν από το πρόγραμμα σπουδών. Η αιτιολογία; Νέοι κανονισμοί του ιδρύματος απαγορεύουν την προώθηση ιδεολογίας σχετικής με τη φυλή ή το φύλο, καθώς και την κάλυψη θεμάτων σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό μέρους του έργου ενός από τους σημαντικότερους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους.

Όπως αναφέρθηκε, η λογοκρισία ενός κειμένου δυόμιση χιλιάδες ετών προκαλεί απορία, ιδίως όταν συμβαίνει σε ένα μεγάλο αμερικανικό πανεπιστήμιο όπως το A&M στο Τέξας, με ογδόντα χιλιάδες φοιτητές. Ο καθηγητής Πίτερσον είχε προγραμματίσει να διδάξει θέματα φυλής και φύλου, ενσωματώνοντας σχετικά χωρία από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα. Ωστόσο, η πανεπιστημιακή διοίκηση παρενέβη, ζητώντας την αφαίρεση των πλατωνικών κειμένων. Ο καθηγητής Πίτερσον υπάκουσε για να αποφύγει την τύχη μιας συναδέλφου του από το τμήμα αγγλικής φιλολογίας, η οποία απολύθηκε επειδή υποστήριξε την ύπαρξη περισσοτέρων από δύο φύλων.

Το διάταγμα στις ΗΠΑ αναγνωρίζει επί του παρόντος μόνο δύο φύλα, το άρρεν και το θήλυ. Ωστόσο, η αφέλεια των λογοκριτών έγκειται στην παράβλεψη του περιεχομένου του πλατωνικού κειμένου. Το μυθολογικό ανέκδοτο του Αριστοφάνη, που παρουσιάζεται στο «Συμπόσιο», περιγράφει την αρχέγονη ύπαρξη ενός τρίτου, ανδρογύνου φύλου, ως προϋπόθεση για τη συνέχιση του ανθρώπινου γένους. Η αφαίρεση αυτού του αποσπάσματος, που προέρχεται από την προϊστορία των ιδεών, μοιάζει παράλογη.

Στο εν λόγω απόσπασμα, ο Αριστοφάνης περιγράφει την αρχική μορφή των ανθρώπων ως τριών φύλων: αρρένων, θηλέων και ανδρογύνων. Αυτά τα όντα, κολλημένα ανά δύο, διέθεταν τέσσερα χέρια, τέσσερα πόδια και δύο γεννητικά όργανα. Μετά από μια απόπειρα να κατακτήσουν τον ουρανό, ο Δίας, για να μην αφανιστεί το ανθρώπινο γένος και συνεχιστεί η λατρεία των θεών, αποφάσισε να τα χωρίσει στα δύο. Αυτή η πράξη δημιούργησε τον έρωτα, καθώς τα «μισά» πλέον όντα λαχταρούσαν να βρουν το χαμένο τους μισό. Οι ομοφυλόφιλοι άνδρες αναζητούν το άλλο τους αρσενικό μισό, οι λεσβίες γυναίκες το άλλο τους θηλυκό, ενώ η πλειοψηφία των ανδρών αναζητά γυναίκα και των γυναικών άνδρα. Έτσι, το ανθρώπινο είδος διατηρήθηκε χάρη στην ύπαρξη και τη λειτουργία του ανδρογύνου φύλου.

Ο Πλάτων, μέσω του Αριστοφάνη, χρησιμοποιεί αυτό το μυθολογικό ανέκδοτο για να υποστηρίξει τη δική του θέση, ότι η τέχνη, σε αντίθεση με τη φιλοσοφία, δεν μπορεί να ερμηνεύσει πειστικά τον κόσμο. Η λογοκρισία αυτού του κειμένου, που αποτελεί ένα πνευματικό κειμήλιο, εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης και την ακαδημαϊκή ακεραιότητα.